اجوبة المسائل القونوی

● اجوبة المسائل القونوی = المفاوضات = المفصحة / فلسفه / عربی - فارسی ajwibat-ul masā'il-il qūnawī = al-mufāwiḍāt = al-mufṣiḥat نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، 597-672 قمری naṣīr-od-dīn-e ṭūsī, mohammad ebn-e mohammad (1201 - 1274) وابسته به: اسئلة القونوی عن الطوسی = مسائل القونوی = المفاوضات؛ صدرالدین قونیوی، محمد بن اسحاق (607-673) ابوالمعالی صدرالدین محمد بن اسحق قونوی عارف شافعی (- 673) نامه‌ای به خواجه نصیر نوشت و ضمن ارسال رساله خود به نام «الرسالة المفصحة عن منتهى الافکار ...» برای اظهار نظر خواجه، دوازده مجموعه سؤال از او کرد و درخواست کرد که آنها را پاسخ دهد. سؤالات قونوی از این قرار اند: 1. وجود الواجب عين ماهيته ام امر زائد؟؛ 2. الماهيات الممكنة مجعولة أو غير مجعولة؟؛ 3. هل الوجود العام المشترك من جملة الممكنات ام لا؟؛ 4. الواحد لايصدر عنه الا الواحد؛ 5. النفس الانسانی، اثباتها و تجریدها و تدبیرها؛ 6. عدة المسائل عن الاجسام و الافلاک؟؛ 7. ماهية لذات روحانية؟؛ 8. ما حقيقة الفيض الصادر من الحق؟؛ 9. مسألة تسلسل علل موجودة غير منتهية إلى غاية؛ 10. كيف النسب غير متناهية بين الموجودات ناشئة من الموجودات المتناهية؟؛ 11. الجوهر لايبطل ببطلان كيفية من كيفياته؟؛ كيف بحلول الصورة فى الهيولى صارتا جسماً و قبلتا القسمة؟ مجموعه مکاتبات قونوی و خواجه عبارت است از: 1. نامه عربی-فارسی قونوی به خواجه؛ 2. رساله «منتهى الافکار» قونوی که برای خواجه ضمن همین نامه ارسال شده؛ 3. متن سؤالات قونوی از خواجه که شامل دوازده مسأله است که برخی دارای عنوان و شماره است و برخی ضمن مسائل در پایان آمده است؛ 4. نامه خواجه به قونوی که این نامه عربی و فارسی است و در پاسخ متن اول قونوی پس از دریافت نامه او نوشته است و همچون دیباچه‌ای است بر پاسخ‌های او به قونوی؛ 5. متن پاسخ خواجه به سؤالات قونوی؛ 6. پاسخ قونوی به خواجه که با عنوان «الرسالة الهادية» معروف است. این چند قسمت در نسخه‌های متفاوت و ناهمگون آمده است. متن نامه عربی-فارسی قونوی به خواجه و خواجه به قونوی و تعابیر آنها نسبت به یکدیگر جالب توجه است. سؤالات قونوی که جنبه فلسفی و بعضاً عرفانی دارد و همچنین رساله قونوی که ضمیمه نامه او به خواجه بوده و رنگ و بوی کاملاً عرفانی دارد و همچنین آخرین پاسخ قونوی به خواجه این مجموعه را اعتبار ویژه بخشیده است. در برخی از نسخه‌ها متن رساله «منتهی الافکار» نیز موجود است و در برخی فقط سؤالات و پاسخ خواجه آمده است. این مکاتبات به عنوان رساله «مفاوضات» یا «اجوبة المسائل» یا «الاجوبة النصیریة» نیز خوانده شده است. (آغاز نامه قونوی:) بسمله الداعى المخلص الفقير محمد بن اسحاق. ما زال سمعى يعنى من طيب ذكرك ما ×× يزرى على الروض غب العارض الهتن / حتى حللت حمى قلبى و لا عجب ×× فرب ساع الى قلب من الاذن. کوش ایام و لیالی به استماع مآثر و معالی مجلس عالی خواجه معظم (آغاز رساله منتهى الافکار:) بسمله. الحمد لله المنعم على الصفوة من عباده بمزية الاجتباء الباذل لهم جزيل المنح و سوابغ النعماء الذى اخرجهم من باطن الوجود الالهى العلمى الوحدانى و الظلام العدمى الامكانى الى عرصة الوجود العينى ... و بعد فلما كان الناس بمقتضى القسمة القلية و الاخبارات الالهية (آغاز سؤالات قونوی از طوسی:) و بعد فهذه بعض المسائل التى كان قديماً قد اعتاص على الداعى ... هل ثبت عندكم ان وجود واجب الوجود امر زائد على حقيقته ام وجوده عين ماهيته و ان ليست له حقيقة وراء الوجود؟ و ما البرهان الموضح تحقيق ذلك؟ (آغاز نامه طوسی به قونوی:) اتانى كتاب ما اراه مشابها ×× بغير كتاب الله من سائر الكتب / اتى من امام نورالله قلبه ×× و صير مرفوعا ادى سره الحجب. خطاب عالی مولانا الاعظم هادی الامم كاشف الظلم صدر الملة و الدين ... به خادم دعا و ناشر ثنا، مرید صادق و مستفید عاشق محمد طوسی رسید بوسیده و بر سر و چشم نهاد و گفت: از نامه تو ملک جهان یافت دلم ×× وز لفظ تو عمر جاوردان یافت دلم (آغاز پاسخ طوسی به قونوی:) بسمله. الحمد لله الذى نصب فى كل زمان هاديا للخلق الى الطريق القويم و مرشدا لهم الى الصراط المستقيم ... و بعث ما سنح له الى مآبه الشريف و جنابه المنيف ... فان وقع موقع الارتضاء استسعد بذلك خادم الدعا و الا فعذره مستغن عن الايراد و الاصدار و قصور فهمه غير ممکن ان يتدارك بالاعتذار. فاقول: اما صدر الكتاب فمشتمل على فوائد من كل فن لا يحصى و مسائل جنس الغاية القصيا ... انقيادا لامره و امتثالا لحكمه فاقول و بالله التوفيق و اليه انتهاء الطريق. قوله ادام الله ايامه هل ثبت عندكم ... اقول: اما البرهان الموضح تحقيق كون وجوده عين ماهيته و ان ليست له حقيقة وراء الوجود (آغاز رساله هادیه:) بسمله. الحمد لله الذی ابان بمستقرات الهمم مراتب علم الیقین و عینه و حقه و درجاته و اوضح بسكون قلق الطالبين الى منتهى شأو نفوسهم تفاوت حصص عقولهم و اختلاف رتب حقائهم فی منازل معرفته... انجام کتاب: (انجام نامه قونوی:) آنچه درون مبارک را در آن باب سانح گشته و صحت و فساد آن به برهان واضح شده به حکم کرم اعلام فرمایند چه این تفضل مثمر ثناء عاجل و ثواب آجل خواهد بود و الله خیر معین. پیوسته آن جناب عالی مقصد ارباب حاجات و مصدر اجناس فضایل و انواع خیرات باد. والسلام معاد علیه و رحمة الله. (انجام رساله قونوی:) و هذا احد الموجبات لإنفاذ هذا الإبرام و ترجیح الإقدام علیه بعد الإحجام؛ رجاءً للفوز بهذا المرام. و السلام. (انجام سؤالات قونوی از خواجه:) الهیولی المجردة لاتقبل القسمة عقلا و هكذا الصورة فكيف بحلول الصورة فى الهيولى صارتا جسما و قبلتا القسمة؟ ... بل بالتبعية لما له وجود محقق كما سبقت الاشارة اليه فى الاسؤلة و الاجوبة تمت الاسئلة بعون الله و حسن توفيقه. (انجام نامه طوسی به قونوی:) کمال را مقتضی در اکمال این چنین ناقصان داراد همیشه، بحق حقه. فهذا ما خطر ببال داعیه و مستفيده و المشتاق الى خدمته و مريده فى هذه المباحث تأملا، و اذا تشرف بنظر مولانا و مفیده و المفاض علیه انواع السعادة فان سنح له عليه كلام و اشارة بذلك لم يكن من انعام العام و كرمه العميم بغريب و الله تعالى مریم ظله على طالبی الکمال و یسبغ عليه فيضه الذى لايزال انه لطيف مجيب. و الحمد لله ذى الجود الفايض و الكرم العام و صلى الله على محمد خير الانام و آله الكرام. (انجام پاسخ طوسی به قونوی:) و ما يكون تبعا لماله وجود محقق ربما يكون سببا لشيئ آخر له وجود محقق كما ان محاذاة الارض للشمس التى هى نسبة تتبعهما اضاءة الارض من الشمس التى لها وجود محقق مسخن للارض. و الله اعلم بالصواب. (انجام رساله هادیه:) و الله سبحانه یزیل بنور ارشاده ظلم الشکوک الدوامس و یبقیه رکنا یلجأ اليه و يعول في كشف كل معضلة عليه و السلام معاد عليه و حسبنا الله و نعم الوكيل نعم المولى و نعم النصير تم. چاپ: به اهتمام عبدالله نورانی، در اجوبة المسائل النصيرية (تهران، پژوهشگاه علوم انسانی: 1383) [الذریعة 312/21؛ احوال و آثار خواجه نصیر 498-502 و 488-493 که در ضمن آن متن نامه و جواب آن، به چاپ رسیده است؛ دنا 280/1 (37 نسخه)] شرح و حواشی: 1- اجوبة المسائل القونوی = المفاوضات = المفصحة؛ نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (597-672) 2- الرسالة الهادية = پاسخ قونوی به طوسی؛ صدرالدین قونوی، محمد بن اسحاق (607-673) 3- اسئلة القونوی عن الطوسی = مسائل القونوی = المفاوضات؛ صدرالدین قونوی، محمد بن اسحاق (607-673) 4- الرسالة المفصحة = المفاوضات؛ صدرالدین قونوی، محمد بن اسحاق (607-673)