حاشیة النافع فی مختصر الشرایع

● حاشیة النافع فی مختصر الشرایع = حاشیه مختصر نافع / فقه / عربی ḥāšīyat-un nāfi‘ fī muxtaṣar-iš šarāyi‘ = hāšīye-ye moxtasar-e nāfe‘ فضل الله، ق7 قمری fazl-ol-lāh (- 13c) وابسته به: المختصر النافع = النافع فی مختصر الشرائع؛ محقق حلی، جعفر بن حسن (602-676ق) در الذریعه (6: 193-194) دو حاشیه از مختصر النافع به محقق کرکی نسبت داده که حاشیه اول در مبحث میراث مختصر النافع است و چندین نسخه از آن شناخته شده و سرآغازی نیز برای آن آورده شده که با همان رساله تطبیق می‌کند و از حاشیه دومی بدون نقل آغاز نام می‌برد که تا اواسط نماز جمعه است و نسخه‌ای از آن در کتابخانه آستان قدس نشان داده که معلوم می‌شود منظور او همین رساله است. در الذریعه (14: 60) ضمن معرفی شروح مختصر النافع از شرحی نام می‌برد و سرآغاز برای آن آورده که نشان می‌دهد همین رساله است و آن را از فردی به نام فضل الله، معاصر علامه حلی دانسته که خود نیز اطلاعی از این نویسنده ندارد. در نسخه شماره 2245 مرعشی، فهرست‌نگار متذکر شده که در برگ اول، این رساله به مولی فضل الله معاصر علامه حلی نسبت داده شده و البته فهرست‌نگار در صحت چنین نسبتی تردید می‌کند. از این رساله نسخه‌های متعددی وجود دارد که در بسیاری از فهارس ناشناس آمده و برخی با تردید و یا بدون آن، از محقق کرکی(-940ق) و برخی از علی بن احمد منشار (-984ق) دانسته‌اند. در میان نسخه‌های شناخته‌شده نسخه‌ای در کتابخانه مرعشی است به شماره 2245 که ناشناس آمده و کاتب آن را اسماعیل بن معصوم حسینی دزج علیائی معرفی کرده و تاریخ 790 را تاریخ کتابت آن دانسته است. البته از این کاتب نسخه‌ای در کتابخانه حظیره یزد معرفی شده که تاریخ کتابت 25 ذیحجه 1014 را دارد که تاریخ اول را کمی دچار تردید می‌کند. در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران نسخه‌ای ناشناس از این رساله آمده که تاریخ کتابت 828 را دارد که این دو تاریخ نسبت این رساله به محقق کرکی (-940) و علی بن احمد منشار (-984ق) را شدیداً دچار مشکل می‌کند و نسبت آن به مولا فضل الله (قرن 7) و معاصر علامه حلی را که الذریعه اشاره کرده و در برخی از نسخه‌ها مکتوب شده را تقویت می‌کند. گرچه ما از احوالات او چیزی نمی‌دانیم و تا یافتن قرینه و یا اطلاعاتی بیشتر نسبت آن به او را ترجیح می‌دهیم. اکثر نسخه‌ها از طهارت تا صلاة جنائز است جز نسخه‌ای در کتابخانه عمومی اصفهان که شامل تمامی ابواب موجود در مختصر النافع است به جز کتاب‌های زکات، خمس، صوم، اعتکاف، حج، جهاد و امر به معروف و نهی از منکر. آغاز: بسمله و به نستعین - الحمدلله و الصلوة علی رسوله و [کذا] محمد و آله. قوله [ به جای «بعده» گویا] فهذه فواید علقتها علی کتاب النافع مختصر الشرایع لبیان ما یعتمد علیه فی الفتوی مما تردد فیه صاحب الکتاب او افتی فیه بخلاف ما یقتضیه الدلیل و ایضاح ما قد یخفی من العبارة او مقصود المسئلة معتمدا فی غایة الاختصار و الله حسبی و نعم الوکیل.قوله اما المطلق الی آخره. لم یتعرض بتعریف المطلق و ... انجام: و لو ماشیا اذا کان الی سمت القبلة و ینبغی مع اتمام الصلوة علی القبر الایتان بالادعیة مع امکانه و کذا اذا کان اتمامه لها ماشیا و الله اعلم. [الذریعة 193/6و 194؛ مکتبة امیرالمؤمنین 402/2 (از کرکی)؛ مقدمه‌ای بر فقه شیعه، ص 180؛ حياة المحقق الکرکی و آثاره، ج 7، ص 187-221]