حاشية شرح العرشية

● حاشية شرح العرشية / فلسفه / عربی ḥāšīyat-u š.-il ‘aršīya بارفروشی مازندرانی، محمد بن مقیم، 1196 - 1281 قمری bārforūšī māzandarānī, mohammad ebn-e moqīm (1782 - 1865) وابسته به: شرح الحكمة العرشية = شرح العرشية؛ احسائی، احمد بن زین الدین (1166-1241) شرحی است مزجی مفصل با عنوان «قوله، قوله» بر «شرح العرشية» شیخ احمد احسائی بر «عرشیه» ملاصدرا، که شارح هنگام تدریس کتاب نوشته است و چون جز جلد اول از اصل نزد شارح نبوده گمان می‌رود که فقط همان جلد را شرح کرده باشد. وی در دیباچه این کتاب می‌گوید: «در روزگاری که در اصفهان اقامت داشتم شیخ احسائی (صاحب شرح عرشیه) مرا نصیحت می‌کرد که مطالعات خود را در علوم عقلی و نقلی به کتب او اختصاص دهم. نامه‌ای نیز برای من فرستاد و در آن نوشت: به‌جای هر کتاب، در شرح زیارت، شرح مشاعر، شرح عرشیه و دیگر مؤلفات من بنگر زیرا مؤلفات من حجة الهی است بر دیگران. شنیده‌ام که برخی از علمای اصفهان، بر شرح مشاعر خرده‌گیری‌های بسیار کرده‌اند، اما بدان که سخنان اینان از اهل ضلالت و سخنان من از پیشوایان گرفته شده، بیشتر کسانی که بر نوشته‌ها و کتاب‌های من خرده‌گیری کرده‌اند، سخنان جعفر بن محمد (ع) را شکسته‌اند. من تا کنون چون بر هیچ یک از مؤلفات شیخ دست نیافته بودم نتوانستم نصیحت او را به کار بندم و اکنون که نسخه‌ای مغلوط از جزء یکم شرح عرشیه شیخ به دست آوردم با همه گرفتاری‌ها که داشتم و در عین اشتغال به تألیف «لوامع» و تدریس فقه و اصول فقه و اصول معارف و نیز به تفسیر قرآن و وعظ و تذکیر، بر آن شدم که فرمان شیخ را به کار بندم، تدریس خود را بدین کتاب اختصاص دادم و تعلیقاتی به‌مثابه شرح بر آن نگاشتم». مازندرانی در این حواشی به تفصیل سخن رانده و تا قاعده چهارم از مشرق اول (= صفاته تعالی عین ذاته ...) رسانده و از مؤلفات خویش «اسرار المکارم»، «اللوامع»، «الکشکول» که دیگر نامش «الاصل و الفصل» است، «تفسیر القرآن»، الدرر الغيبية، «الواردات العتيقة و الجديدة»، «بوارق»، «اللمعان»، «روضات حظوظ الایام»، «الانوار اللامعة» را یاد کرده است. مسلم آن است که این کتاب را پس از درگذشت احسائی (1241) نگاشته است. (عبدالحسین حائری) آغاز: الحمدلله و ان أتى الدهر بالخطب الفادح و الحدث الجليل و أشهد أن لا اله الا الله ليس معه اله غيره و أن محمداً عبده و رسوله ... قوله كلامه هذه كله مقتبس اه ففى الانعام فمن يرد الله ان يهديه يشرح صدره للاسلام. روى انه لما نزلت هذه الآية سئل رسول الله (ص) عن شرح الصدر ما هو، فقال نور يقذفه الله في قلب من يشاء ... الى ان ما يخوض فيه من الابحاث اه. وجه الاشارة ان حقيقة كل شيء وجوده العينى الخاص به و حقيقة الوجود عين حقيقة العلم. اذ هو الانكشاف و الظهور و النور. فحقيقة العالم و رتبته و شأنه، علمه لا جسمه ...