اجوبة مسائل ابی ریحان البیرونی

● اجوبة مسائل ابی ریحان البیرونی = الاسئلة و الاجوبة / فلسفه، پاسخ پرسش‌ها / عربی ajwibat-u masā’il-i abī riyḥān al-bīrūnī = al-as’ila wa-l ajwiba ابن سینا، حسین بن عبدالله، 370؟ - 428 قمری ebn-e sīnā, hoseyn ebn-e ‘abd-ol-lāh (981 - 1038) ابوریحان بیرونی (362-430ق) هجده پرسش از خوارزم برای ابن‌سینا فرستاده که در ده پرسش بر رساله «السماء و العالم» ارسطو خرده گرفته و در هشت پرسش دیگر خود مسائل فلسفی دیگری پرسیده است. شیخ پس از مقدمه‌ای سؤالات را یک به یک ذکر کرده و به هر یک جواب داده است. شیخ نگارش پرسش‌ها را به فقیه معصومی (-450ق) شاگرد خود که با بیرونی نامه‌نگاری داشت واگذاشت و هرگاه از کارها می‌آسود، معصومی پاسخ‌ها را برای او می‌نوشت، این بود که پاسخ‌ها دیر به بیرونی رسید و شیخ در پایان آنها نوشت که امیدوار است اگر دوباره چیزی بپرسد در دادن پاسخ شتاب کند و به فقیه وانگذارد و درخواست که اگر باز هم چیزی بر او دشوار است دوباره بپرسد تا روشن سازد. بیرونی از بیشتر پاسخ‌های شیخ خرده گرفت و سخنانی زننده در آن گنجاند و او را «ای جوان» و «ای فرزانه» خواند اما اینها پس از مرگ ابن سینا رسید، ناگزیر معصومی به پاسخ بیرونی پرداخت و به او نوشت که اگر در نوشته خود روش دیگر برمی‌گزید در پیشگاه خرد و دانش شایسته‌تر بود. بیرونی در نامه‌ای که برای او فرستاد از این لغزش پوزش خواست. شیخ در این گفتگو خود را یک مشائی پیرو ارسطو نشان می‌دهد و از سخنان ارسطو در سمع الکیان یا طبیعی و کون و فساد و آسمان و جهان و آثار علوی و نفس و حس گواه می‌آورد و نمی‌گذارد رخنه‌ای در گفتار استاد پیدا شود. همچنین وی از تفسیر خود بر مقاله یکم متاطافوسیقا و جمع الرأیین فارابی یاد می‌کند. آغاز: هذه رسالة الى ابى الريحان البيروني في جواب مسائل انفذها الى من خوارزم حاطك الله مغبوطا بنيل ما نهواه و اسعفك بجميع مانتمناه و قسم لك سعادة الدارين و صرف عنك جميع ما تكره في المحلين سألت ادام الله سلامتک الابانة عن مسائل ما نراه جديرا بان يؤخذ على ارسطو طاليس اد تكلم منها في كتابه الموسوم بالسماء و العالم و لم يتأخر اصدارها الى هذه المدة الالما عسى ان يقرره الفقيه المعصومى انجام: فهذا جواب جميع ما سألتنيه من المسائل و يجب ان اشكل عليك من هذه الفصول ان تمن على بمعاودة المطالبة لشرحها حتى اعجل فی ایضاحها و انفاذها الیک، و ما عسی يتأخر اجوبة هذه المسائل فانی لاأأتمن عليها الفقيه المعصومى اذا حدثنی بالفراغ عن نسخها كما فعل هذا المرة و بالله التوفيق. چاپ: به تصحیح مهدی محقق و سید حسین نصر، الاسئلة و الاجوبة: پرسشهای ابوریحان بیرونی و پاسخهای ابن سینا (تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی: 1383) [مهدوی، فهرست مصنفات، 11-15]