حاشية اثبات العقل

● حاشية اثبات العقل = رسالة فی تحقیق معنی نفس الامر / فلسفه / عربی ḥāšīyat-u iṯbāt-il ‘aql = r.-un fī taḥqīq-i ma‘nī nafs-il amr ملا شمسا، شمس الدین محمد، 1016 - 1098 ؟ قمری mollā šamsā, šams-od-dīn mohammad (1608 - 1687) وابسته به: اثبات الجوهر المفارق = عقل الکل = اثبات العقل = العقل = اثبات العقل المجرد المسمى بالعقل الکل = رسالة نفس الامر = اثبات الجوهر المجرد؛ نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (597-672) حاشیه شمسای گیلانی است بر اثبات عقل خواجه نصیر طوسی. در آثار و احوال خواجه، الذریعه و دیگر مراجع و فهارس خاص و عام از حاشیه شمسا بر رساله اثبات العقل «الجوهر المفارق» خواجه یاد نشده است. نسبت این رساله به ملا شمسا گیلانی جای تردید نیست زیرا اولاً در صدر و ذیل نسخه شماره 1823 مجلس شورا به نام او تصریح شده و این تصریح با توجه به اینکه در حدود عصر مؤلف نوشته شده خود قرینه‌ای کافی است؛ ثانیاً در اثناء رساله به هنگام بحث از حدوث دهری از رساله خود که در «حدوث عالم» ساخته یاد کند و اثبات حدوث دهری را بدانجا احالت دهد و ما می‌دانیم که شمسا در رساله خود در حدوث عالم درباره حدوث دهری به تفصیل سخن گفته و آن را ثابت کرده است. [نکته‌ای که از مطالعه این نسخه (مجلس ش 1823) به دست می‌آید آن است که کاتب در پایان رساله پس از ذکر نام شمسا «طاب ثراه» گفته و تاریخ پایان کتابت نسخه را 1064 ضبط کرده بنابراین شمسا پیش از 1064 درگذشته است (؟)]. شمسا در این رساله نخست استدلال خواجه را به طور ملخص یاد و سپس به سه وجه ابطال کرده است. وی سخنان خواجه نصیر الدین طوسی و محقق دوانی را از کتاب اثبات العقل خواجه و شرح اثبات العقل دوانی آورده و بر آنان خرده گرفته است.(عبد الحسین حائری) آغاز: قال المحقق انا لانشک فی کون الاحکام ... ملخص استدلاله قدس سره ان لنا احکاما کثیره صادقة بیقین و احکاما کثیره کاذبا بیقین کاعتقادات الجهال و اعتقاد اصحاب الجهل المرکب و الاعتقادات الصادقه الیقینیه و الکاذبه ... مشترکان ... انجام: فلا یکون الحادث منحصراً علی الحادث الزمانی علی ما عرفت مشروحا [دنا 6/4؛ آثار و احوال خواجه 263]