چوب چینی

● چوب چینی = بیخ چینی / طب / فارسی čūb-e čīnī = bīx-e čīnī طبیب حموی، محمد بن مؤید، ق11قمری tabīb-e hemavī, mohammad ebn-e m’oayyed (- 17c) رساله‌ای است در فواید و خواص چوب چینی؛ در یک «مقصد» و چهار «فصل»: مقصد اول: در ذکر ادویه که اسامی آن در کتب و جوامع ادویه مذکور [است]؛ 1. سبب ظهور آن در بلاد ایران در اوایل مائه تاسعه؛ 2. بعضی منافع چوب مذکور؛ 3. مضرت‌های چوب مذکور؛ 4. بیان طریقی که مجرب کاتب است. طریقه تسقیه ماء الجبن و طریق خوردن چوب عشبه مغربی و مطالبی دیگر نیز در تتمه و تکمیل این رساله آمده است: «تتمة الرسالة بعون الله الوهاب: طریق تسقیه ماء الجبن آنست که دو رطل شیر بز سرخ یا گاو جوان ...». نام مؤلف در نسخه موجود «سالک یزدی» و ظاهراً همان سالک الدین محمد بن مالک الدین مؤید طبیب حموی یزدی است. وی می‌گوید: «... عالیحضرت سیادت و نجابت پناه غفران بارگاه جنت مکانی شاه نورالدین اراده آن کرد که بیخ مذکور را امتحان نماید ... و طبیبان آن زمان که در دارالعباد یزد بودند مثل مولانا کمال الدین حسین شیرازی و مولانا مالک الدین مؤید والا کاتب و حکمت پناه میرزا محمد شیرازی و جمعی دیگر از اطبای آن شهر را حاضر ساخته ... و از آن فایده تمام یافته و می‌یابند و تا این زمان که اتساق شهور و ستون آن بهزار و بیست شش رسیده در میان مردمان خوردن آن شایع است ...». از عماد الدین محمود (از وی با عبارت رحمه الله یاد کرده) که رساله‌ای در این باب نگاشته، چند مورد نقل کرده است. همچنین از پدر خویش که استادش نیز بوده و او از غیاث منصور دشتکی نقل کرده است. در فهرستواره کتابهای فارسی (3825/5 و 3410) از «رساله در قهوه، چای، پادزهر و چوب چینی» تألیف سالک الدین محمد حموی یزدی بن مالک الدین مؤید طبیب نام برده که شاگرد عمادالدین محمود شیرازی (زنده: 977ق) بوده و کتاب حجلة العرایس را به سال 1032ق در 80 سالگی به پایان برده است. در الذریعة (187/8) و احیاء الدائر من القرن العاشر (ص 236) از سالک الدین محمد بن نجم الدین محمد حموی یزدی متولد 848 یا 847ق یاد کرده که صاحب کنز السالکین بوده، همچنین از سالک الدین محمد ثانی بن مالک الدین مؤید نام برده است. جهت بررسی بیشتر به الذریعة (187/8) رجوع شود. رساله زکام نیز از حکیم سالک الدین محمد بن مؤید طبیب حموی در کتابخانه مرعشی است که به سال 1014ق تألیف شده است. [فهرستواره منزوی 3825/5]