جیب و ظل (رساله در ...)

● جیب و ظل (رساله در ...) / ریاضیات / فارسی jayb va zel (r. dar ...) بیرجندی قاینی، محمد علی بن محمد اسماعیل، 1224 - 1305 قمری bīrjandī qāyenī, mohammad ‘alī ebn-e mohammad esmā‘īl (1809 - 1888) در این دفتر از جیب و ظل به روش ستاره‌شناسان ایرانی و فرنگیان گفتگو شده و راه کار کردن با جدول‌های آن دو دسته و پیدا کردن جیب و ظل از روی آن جدول‌ها را نشان داده است: مقدمه: در معنی عرض کم و نسبت و ضرب و قسمت؛ باب 1. تعدیل ما بین السطرین؛ 2. معرفت جیب و سهم؛ 3. معرفت ظل است. بیرجندی می‌گوید: «فرنگیان ظل و جیب را تا ثانیه استخراج و در جدول ثبت نموده اند ولیکن این جدول ظل که در این کتاب است تا بدقیقه مرقوم شده». آغاز: بسمله. الحمدلله رب العالمین و الصلوة و السلام علی مرکز دائرة الرساله ... اما چنین گوید: احقر عبادالله الجانی ابن محمد اسمعیل البیرجندی القاینی محمد علی الحسینی الاصفهانی، که این کتاب مشتمل است بر تحقیق معنی جیب و ظل و طریق عمل بآن بقاعده اهل نجوم و طریق عمل از جدول جیب و ظل فرنگیان و طریق استخراج جیب و ظل ایشان. و این رساله مرتب است بر مقدمه و چند باب. انجام: دفعه دیگر د ج آخره ها زاید شود (گ 17 الف. در گ 17 ب جدول و محاسبه ایست برای پیدا کردن قوسی که ظل آن قوس ضعف شاخص باشد از گ 18ب تا 75 الف دو جدول جیب است برقم هندی و 16 جدول جیب فرنگی و 18 جدول ظل فرنگی و 44 جدول نجومی درباره اوساط ستارگان از روی زیجها و 13 جدول برای اعمال جبری با رقمهای هندی). [دنا 1021/2 با عنوان «تحقیق جیب و ظل» (1 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 2644/4]