جهة الوحدة بين المتعلمين

● جهة الوحدة بين المتعلمين = حاشية شرح الفنارى = حاشية جهة الوحدة / منطق / عربی jahat-ul waḥda bayn-al muta‘allimīn = ḥāšīyat-u š.-il fanārī = ḥāšīyat-u jahat-il waḥda شروانی، محمد امین بن صدرالدین، - 1036 ؟ قمری šervānī, mohammad amīn ebn-e sadr-od-dīn (- 1627) وابسته به: شرح الایساغوجی = الفوائد الفنارية على الرسالة الاثيرية؛ فناری، محمد بن حمزه (751-834ق) حاشیه‌ای است با عناوین «قوله - قوله» بر شرح فناری. این حاشیه حاوی نکات دقیق و تحقیقات مفیدی است که به گفته مؤلف هر بیننده و خواننده را به شگفت وامی‌دارد: «فهذه تحقیقات شريفة بعبارات رائقة معجبة تسابق معانيها الآذهان ... و قد كنت متكاثرا في مطالعتها و متجاسرا فی مناظرتها حتى لم يخف شيء من رموزها و رفعت الحجب و الستائر من وجود كنوزها و اطلعت فيها على نكات لايهتدى اليها بدون المعالم الا الألمعى ... و اوردنا من فواید و جملة من عوائد فجاء بحمدالله رسالة جامعة لفواید لم يسمع بمثله الأذهان ...». (براتعلی غلامی مقدم) این تعلیقات متعلق است به تمام الفوائد الفناریه نه تنها جمله «جهة الوحدة» که در اوایل دیباجه است: «اعلم ان من حق كل طالب كثرة تضبطها جهة وحدة ان يعرفها وتلک الجهة». اما در زبان طلاب علم با عنوان «حاشیه علی جهة الوحدة» شهرت یافت است. «جهة وحدة» بحثی است در منطق و متداول بین طلاب در تعریف علوم و اجزای علوم از موضوع و مبادی و مسائل و در آن هر یک از موضوع و مسائل و مبادی به شرح می‌آید و نیز اعراضی ذاتی نمایانده می‌شود تا موضوع علم مشخص گردد و در تحت این بحث اعراض شناخته شود. آغاز: بسمله ان احسن ما يفتتح به المنطق و الكلام حمدالله الواحد الذى بدأ الانام و نصب جهات دالة على وحدته على وجوه الدهور و الاعوام ... و بعد فهذه تحقیقات شريفة بعبارات رائقة ... علقتها على المبحث المتداول ... الموسوم بجهة الوحدة انجام: و ان كان لمسک النظر اتساع فلنقتصر على هذه القدر مصليا على خير البشر ... همم المحصلين متقاعدة و عزايمهم متقاصرة حامداً لله و مصلياً على رسول الله ... تمت الرسالة الواقعة على جهة الوحدة المنسوبة الى مولانا محمد امین چاپ: گفته شده این رساله یک بار در 1288ق در استانبول به چاپ رسیده [فهرس مخطوطات دارالکتب الظاهرية (فلسفه والمنطق و ...) ص 33]