نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

آداب خط

ādāb-e xat
25 نسخه ثبت‌شده از قرن 10 تا 15 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/208
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #208
پدیدآور / مؤلف: سلطان علی مشهدی
تاریخ و سده تألیف: 920 هـ.ق
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 1، ص 92 تا 94
زبان و قالب: فارسی
رده‌های موضوعی: شعر خط
عناوین دیگر و هم‌تراز:
صراط السطور (serāt-os sotūr) قلمیه منظوم (qalamīyye-ye manzūm) آداب المشق (ādāb-e mašq) خط و دوایر (xat va davāyer) رساله خط (r.-ye xat)
اهدا / به درخواست: خواهر زاده خود محمد هاشم حسینی متخلص به هاشمی

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

در تعلیم خط که در 82 سالگی در حدود 252 بیت سروده است. با عناوین: در اسناد خط با امیرالمؤمنین (ع): علیکم بحسن الخط فانه من مفاتیح الرزق، در بیان آنکه حسن خط وابسته به تعلیم استاد است که عبارت از تعلیم زبانی است و در بیان تعلیم و تعلم، خلاصه سخن، در بیان کلمة الخط ما یقرو، در بیان ادوات کاتب و ساختن قلم و غیره، در سبب سیاهی ساختن، در ساختن کاغذ نیک و بد، در بیان آهار، در بیان مهره کشیدن، در بیان قلمتراش، در تراشیدن قلم، در بیان نی قط، در بیان قط زدن قلم، در بیان تجربه قلم، در شأن واضع نستعلیق (از خواجه میرعلی است)، در بیان ترکیب و کراسی و نسبت و شمیر بردن، در جمع کردن خطوط، در بیان مشق و نوع تعلیم، در بیان نقل کردن خط، در میان رجوع کتاب مسطری، در بیان آنکه خط نویسنده از تعلیم استاد است که عبارت از تعلیم با زبانست، در قواعد حروف مذکوره، در بیان اصلاح خط، در بیان تعیین اوقات سلوک کاتب.
آغاز اثر
« ای قلم تیز کن زبان بیان ×× بهر حمد خدای هر دو جهان / آن خدایی که آفرید قلم ×× زان قلم حرف صنع کرده رقم »
انجام اثر
« ای خوش آنانکه عیب پوشانند ×× نه که سر خیل عیب پوشانند / حق نگهدار عیب پوشان باد ×× با النبی و آله الامجاد »
سوابق و چاپ‌های اثر
در المشرقیه به چاپ رسیده است
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
ایوانف کرزن 638 خوشنویسان بیانی 253 لس آنجلس 679 د به نام قلمیه فهرست نسخه‌های فارسی 1901/3 الذریعه 105/19 فهرستواره منزوی 92/10

متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))

● آداب خط = صراط السطور = قلمیه منظوم = آداب المشق = خط و دوایر = رساله خط / شعر، خط / فارسی ādāb-e xat = serāt-os sotūr = qalamīyye-ye manzūm = ādāb-e mašq = xat va davāyer = r.-ye xat سلطان علی مشهدی، 841؟ - 926 ؟ ق soltān ‘alī-ye mašhadī (1437?-1519?) اهداء به: خواهر زاده خود محمد هاشم حسینی متخلص به هاشمی تألیف: 920ق در تعلیم خط که در 82 سالگی در حدود 252 بیت سروده است. با عناوین: در اسناد خط با امیرالمؤمنین (ع): علیکم بحسن الخط فانه من مفاتیح الرزق، در بیان آنکه حسن خط وابسته به تعلیم استاد است که عبارت از تعلیم زبانی است و در بیان تعلیم و تعلم، خلاصه سخن، در بیان کلمة الخط ما یقرو، در بیان ادوات کاتب و ساختن قلم و غیره، در سبب سیاهی ساختن، در ساختن کاغذ نیک و بد، در بیان آهار، در بیان مهره کشیدن، در بیان قلمتراش، در تراشیدن قلم، در بیان نی قط، در بیان قط زدن قلم، در بیان تجربه قلم، در شأن واضع نستعلیق (از خواجه میرعلی است)، در بیان ترکیب و کراسی و نسبت و شمیر بردن، در جمع کردن خطوط، در بیان مشق و نوع تعلیم، در بیان نقل کردن خط، در میان رجوع کتاب مسطری، در بیان آنکه خط نویسنده از تعلیم استاد است که عبارت از تعلیم با زبانست، در قواعد حروف مذکوره، در بیان اصلاح خط، در بیان تعیین اوقات سلوک کاتب. آغاز: ای قلم تیز کن زبان بیان ×× بهر حمد خدای هر دو جهان / آن خدایی که آفرید قلم ×× زان قلم حرف صنع کرده رقم انجام: ای خوش آنانکه عیب پوشانند ×× نه که سر خیل عیب پوشانند / حق نگهدار عیب پوشان باد ×× با النبی و آله الامجاد چاپ: در المشرقیه به چاپ رسیده است [ایوانف کرزن 638؛ خوشنویسان بیانی 253؛ لس آنجلس 679 د به نام قلمیه؛ فهرست نسخه‌های فارسی 1901/3؛ الذریعه 105/19؛ فهرستواره منزوی 92/10]

نسخه‌های خطی این اثر

25 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
1
ذکاء، یحیی
تهران
13 جمال الدین مشهدی خطاط 984 نستعلیق 15 شناسنامه ←
2
امیرالمؤمنین
بشرویه
131/2 حسین بن یار محمد ازغندی رمضان 1091 نستعلیق 7 شناسنامه ←
3
ملک
تهران
5764/9 بی‌کاتب قرن 11، به خط کاتب هندی نستعلیق 9 شناسنامه ←
4
مجلس
تهران
6496/2 علی بن خلیل الله حسینی نطنزی قرن 11 نستعلیق 6 شناسنامه ←
5
رضوی
مشهد
13407/2 بی‌کاتب قرن 11 نستعلیق 3 شناسنامه ←
6
گوهرشاد
مشهد
2070/8 بی‌کاتب 24 شوال 1181 و 1195 نستعلیق - شناسنامه ←
7
گلپایگانی
قم
3032/6-16/42 بی‌کاتب قرن 12 نستعلیق 14 شناسنامه ←
8
رضوی
مشهد
21321 بی‌کاتب قرن 12 نستعلیق - شناسنامه ←
9
دانشگاه
تهران
6086/2 بی‌کاتب قرن 12 نستعلیق 2 شناسنامه ←
10
مفتاح
تهران
855/5 عبدالرحیم بن کریم قمی کهکی 1220 - - شناسنامه ←
11
دانشگاه
اصفهان
460/2 محمود قاجار ربیع الاول 1263 نستعلیق - شناسنامه ←
12
شهرداری اصفهان
اصفهان
7 محمود خان قاجار ربیع الاول 1264 نستعلیق - شناسنامه ←
13
مرعشی
قم
8365/3 بی‌کاتب 1272، به دستور حسینقلی خان نسخ 11 شناسنامه ←
14
رضوی
مشهد
12151 محمد حسین شمس الکتاب 1299 نستعلیق - شناسنامه ←
15
دانشگاه
اصفهان
63/2 بی‌کاتب قرن 13 نستعلیق 10 شناسنامه ←
16
مجلس
تهران
8995/5 بی‌کاتب حدود 1311 نستعلیق 13 شناسنامه ←
17
مجلس
تهران
5928/1 علی اصغر تهرانی 1420 نستعلیق، شکسته 31 شناسنامه ←
18
دانشگاه
تهران
4736/59 بی‌کاتب بی‌تاریخ - 10 شناسنامه ←
19
دانشگاه
تهران
3828-ع و 3838-عکس بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق 16 شناسنامه ←
20
دانشگاه
تهران
1105-ف، 1594-ف و 4636-ع بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق - شناسنامه ←
21
مجلس
تهران
488/2 بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق 25 شناسنامه ←
22
مجلس
تهران
3079 محمد حسینی شمس الکتاب بی‌تاریخ نستعلیق 30 شناسنامه ←
23
دانش‌سرای عالی-کتابخانه میرزا عبدالعظیم خان قریب گرکانی
تهران
89/2 بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق - شناسنامه ←
24
مرعشی
قم
7935/16 بی‌کاتب بی‌تاریخ - 3 شناسنامه ←
25
روضاتی، سید محمد علی
اصفهان
2/20 بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق 11 شناسنامه ←