اجوبة المسائل

● اجوبة المسائل = جواب مسائل بعض الخلان / فلسفه / عربی ajwibat-ul masā’il = jawāb-u masā’il-i ba‘ḍ-il xullān صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، 979 - 1050 قمری sadr-od-dīn-e šīrāzī, mohammad ebn-e ebrāhīm (1572 - 1641) این پاسخ و پرسش نامه از آثار ارزنده ملا صدر است که در یادنامه ملا صدرا و در دیگر مراجع در ضمن آثار او یاد نشده است. مؤلف در جواب پنج پرسش شاگرد و یا یکی از دوستانش که از محضر او استفاده برده و ملاصدرا نیز در پاسخ او را دوست خود خوانده و در دیباجه این نامه از او با احترام فراوان یاد کرده، این رساله را نگاشته است. جواب‌ها نسبتاً مفصل با رد و ایراد فراوان است. صدر المتالهین در این پاسخ‌نامه از «تلویحات» و «حکمة الاشراق» شیخ اشراق، و «شفاء» شیخ الرئیس و «روضة الجنان» (ظاهراً همان «روض الجنان» ابوالحسن بن احمد ابیوردی (-966ق)) و «ایماضات» میرداماد و از محقق دوانی و از سید المدققین (مراد سید صدر دشتکی است) یاد کرده است. وی در آغاز مسأله را می‌آورد و سپس پاسخ آن را زیر عنوان «الجواب» می‌نویسد. سؤالات از این قرار اند: 1. درباره اختیار و مشیت الهی و این که شرط است در مشیت علم مقدم بر ایجاد و این که شیخ اشراق که وجود علم مقدم را قائل نیست درباره شرط مزبور چه می‌گوید؛ 2. درباره این که ابن قاعده متفق علیها که «جوهر، ذاتی اجناس مادون خود است» مستلزم ترکیب مجردات است در خارج و نیز مستلزم ترکب هیولی است از ماده و صورت؛ 3. درباره شبهه‌ای است که صاحب روضة الجنان (روض الجنان) بر یکی از ادله اثبات هیولی وارد ساخته؛ 4. شبهه‌ای که خلاصه آن اثبات ماده است برای اعراض؛ 5. اگر حیثیات مکثر اند لازم آید که شخصی مانند زید نیز کلی باشد زیرا حیثیات متعدد دارد. در پاسخ سؤال سوم از شرح خود بر هدایه یاد و سخن خود را از آن کتاب نقل کرده است. آغاز: وصل الی کتاب من اعزالاخوان الالهیین و اشرف ذوی القرابة الروحانیین مشتملا علی نفایس عرائس اللطف و الکرم مملوا من زواهر جواهر ... و اما المسائل الجلیلة التی طلب الکشف عنها انجام: یصیر المادة ضرورية، ولكن ليست هی بعینها التی كانت اولا. هذا ما تیسر لنا فی کشف هذه المسائل و الابانة عنها من المقال عن توزع البال و اختلال الاحوال فعلیک یا حبیبی وفقک الله ... و كتب هذه الالفاظ بيده الجانيه الفانية مؤلفه الفقير الى رحمة الله الملك القديم محمد المشتهر بصدر بن ابراهیم اوتی كتابها بيمينيهما. چاپ: به تحقیق سید جلال الدین آشتیانی، در رسائل فلسفی (قم، دفتر تبلیغات اسلامی: 1362) [دنا 245/1 (3 نسخه) ]