جوامع الجامع

● جوامع الجامع = التفسیر الوسیط / تفسیر / عربی jawāmi‘-ul jāmī‘ = at-tafsīr-ul wasīṭ طبرسی، فضل بن حسن، 468؟ - 548 ؟ قمری Tabarsī, fazl ebn-e hasan (1076 - 1154) تاریخ تألیف: آغاز: شنبه 18 صفر 542ق، پایان 24 محرم 543ق تفسیر متوسط مؤلف و خلاصه دو تفسیر دیگرش موسوم به «مجمع البیان» و کتاب «الکافی الشافی» است که در سن زیاده بر 70 سالگی به‌خواهش فرزندش ابونصر رضی الدین حسن (صاحب مکارم الاخلاق) تلخیص و تألیف نموده است و به گفته‌های زمخشری در کتاب «الکشاف» نظر داشته است. او در تفسیر سه کتاب نگاشته: 1. مجمع البیان = تفسیر کبیر؛ 2. جوامع الجامع = تفسیر وسیط؛ 3. الکافی الشافی = تفسیر صغیر. این تفسیر، متوسط اوست و ویژگی مهم آن ادبی بودن آن است که با عبارات کوتاه اما شیوا و استوار، آیات شریفه را تبیین می‌نماید. روش آن این است که در آغاز با نام سوره، بیان مکی، مدنی، بصری و کوفی، تعداد آیات و فضیلت سوره شروع می‌کند، آنگاه به قرائت، لغت، صرف، نحو و بررسی واژه‌ها می‌پردازد. مؤلف خود در مقدمه چنین فرموده‌اند: چون از تألیف کتاب تفسیر بزرگ خویش مجمع البیان فراغت یافتم به کتاب کشاف علامه زمخشری جارالله رسیدم آن را دارای مطالبی بسیار خوب و گوهرهایی بس گرانبها دیدم از بدایع معانی روایع الفاظش خوشه‌هایی چیده و آنها را در کتابی به نام «الکاف الشاف» مرتب نمودم این دو مؤلفه من در اطراف منتشر شد و مقبول خاص و عام گردید و شهرتی بسزا یافت پس از آن فرزند دلبندم ابونصر حسن که خدایش یار و رهنما باد مکرر درخواست کرده‌اند مختصری از هر دو کتاب انتخاب نمایم و آن را جامع هر دو قرار دهم، با این که سالم از هفتاد گذشته و ضعف و سستی بر وجودم چیره شد ناچار درخواست او را پذیرفته و این تفسیر را بدان گونه که خواسته‌اند موافق طریقه حقه امامیه با کمال ایجاز و اختصار تألیف نمودم و آن را «جوامع الجامع» نام گذاردم تا اسم با مسمی مطابقت داشته باشد و از خداوند خواستارم که این کتاب وسیط و حجم آن خفیف و فوائد آن زیاد و حفظ آن سالک و معانی آن فراوان بوده باشد. آغاز: بسمله. و به نستعین. الحمدلله الذی اکرمنا بکتابه الکریم و من علینا بسبع المثانی و القرآن العظیم ... ثم استخرت الله ... فی الابتداء بمجموع مجمع جامع کلم الجوامع اسمیه کتاب جوامع الجامع ... انجام: و اذا قرأت قل اعوذ برب الناس فقل فی نفسک اعوذ برب الناس هذا آخر الکتاب ولله الحمد و الشکر علی تاییده و تسدیده اولا و آخرا متوالیا متواتراً. اللهم ... و صلی الله علی سیدنا محمد و آله الطیبین الاخیار و حسبنا الله و نعم الوکیل. چاپ: تبریز، سنگی، 1383، رحلی، 564ص؛ با تصحیح و تعلیق شهید سید محمد علی قاضی طباطبائی در 1383ق در تبریز؛ با تصحیح ابوالقاسم گرجی در 2 جلد، انتشارات دانشگاه تهران [دنا 1048/3-1055 (230 نسخه)؛ الذریعة 248/5؛ کشف الحجب و الاستار ص 165؛ ذخائر التراث العربی الاسلامی 656/2؛ مشار عربی ص 257 و 258؛ کشف الظنون ج1-311؛ کشاف الفهارس 454/3-467؛ مکتبة امیر المومنین 326/1؛ الاوقاف العامة موصل 21/4] شرح و حواشی: 1- جوامع الجامع (منتخب)