جلاء العیون

● جلاء العیون / طب / فارسی jalā'-ol 'oyūn اشلیمر، فلمنکی، ق13قمری ešlīmer, felemenkī (- 19c) در چشم پزشکی در سه «جمله»: جمله 1. بیان امراض آلات و نسوج حافظه عین در دو جزء: 1) بیان امراض آلات و نسوج خارجی عین، در بیست و سه فقره، 2) بیان امراض آلات و نسوج ما بین مقله و حفره او، در دو فقره و شش مطلب؛ جمله 2. بیان امراض مقله، در چهار جزء: 1) امراض نسوج مقله که حاجب ماوراء خود نیستند در دوازده فقره، 2) امراض نسوج مقله که حاجب ماوراء خودند در هفت فقره، 3) امراض عین که نسوج مختلفه را مبتلا می‌سازند، در سه فقره، 4) امراضی که تمام چشم را مبتلا می‌نمایند در سه فقره؛ جمله 3. بیان امراض مزاجیه چشم. مؤلف در دیباچه گوید: «چون عالیجاه مقرب الخاقان حکیم پولاک مسنوی که معلم اول طب و جراحی در مدرسه دارالفنون بوده و علوم فرنگیه طب و جراحی را به زحمت تام در ایران منتشر گردانیده علاوه بر کتاب جراحی خود در علم کحالی نیز رساله مفید به‌جهت تلامذه خود تصنیف نموده ولی عمل بد و معالجات جراحی به علاج کما هو حقه در آن رساله نپرداخته بود و معالجات کحالی طبی را به شاگردان قدیم خود لساناً و شفاهاً بیان کرده لهذا این چاکر دربار فیض گنجور ... ناصرالدین شاه ... حکیم شلیمر فلمنکی برخود لازم دانستم که رساله در علم کحالی از قرار معالجات ... مرتب نمایم تا شاگردان خود و متعلمین لاحقه که بعد از رجعت عالیجاه حکیم پولاک به وطن خود از عدم مربی کامل دسترسی به عمل ید جراحی و کحالی ندارند منتفع و بهره‌مند گردند و مسمی نمودم او را به جلاء العیون ...» آغاز: الحمدلله رب العالمین و ... اما بعد چون عالیجاه مقرب الخاقان حکیم پولاک نمساوی که معلم اول علم طب و جراحی در مدرسه دارالفنون بود و علوم فرنگه طب و جراحی را به زحمت تمام در ایران ... انجام: پس از علاج تام علت جلدی آن علت دیگری در ابصار اثر نخواهد نمود [نسخه‌های منزوی 516/1؛ مشار فارسی 1567/2]