نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

الجبر و المقابلة

al-jabr wa-l muqābila
17 نسخه ثبت‌شده از قرن 8 تا 13 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/18851
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #18851
تاریخ و سده تألیف: 667 هـ.ق
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 10، ص 53 تا 54
زبان و قالب: عربی
رده‌های موضوعی: ریاضیات
محل تألیف: قائن

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

به خواهش برخی از دوستان، در حساب و جبر و مقابله نگاشته است، در دو «باب» و چندین «فصل»: باب 1. قواعد حساب، در «مقدمه» و چهار «فصل»: مقدمه، العدد المطلق الصحيح و المضاف، فصل 1) ضبط الاعداد، 2) ضوابط الاعمال، 3) انواع الاعمال و ...، 4) مراتب الاموال و الکعوب؛ باب 2. استخراج مجهولات اعداد متناسبه از راه جبر و مقابله، در دوازده «فصل»: 1) معرفة المجهولات، 2) مقدمات علم الجبر و المقابلة، 3) فيما يحتاج اليه في الجمع، 4) فيما يحتاج اليه فی التفریق، 5) فيما يقع في التضعيف، ... 10) تكميل الاجناس، 11) مسايل الست الجبرية، 12) فيه عشرون مسئلة مستخرجة بالجبر و المقابلة.
آغاز اثر
« الحمد لله رب العالمين و الصلوة على نبيه محمد و آله الطاهرين. و بعد فقد سألنى بعض الاصدقاء ان اكتب له مسائل حسابية في معرفة ما يحتاج اليه المحاسب فی بعض اعماله و يعينه على استخراج المجهولات العددية بطريق الجبر و المقابلة فكتبت هذه الرسالة راجيا ان يرتضيه و يحصل منه مقصوده و الله الموفق و المعين فاقول الرسالة مشتملة على بابين الباب الاول في قواعد الحساب و هو مشتمل على مقدمة و فصول. المقدمة: العدد المطلق صحيح و المضاف الى عدد اكثر منه كسر »
انجام اثر
« فهذا ما حضرني فيما طلبه ادام الله تعالى مع ضيق الوقت و تراكم الاشتغال و انقسام الخاطر. فان كان وافيا بما طلبه و الا فليرسم بما يريده لاعيد الكلام فيه اذا وجدت فرصة من الزمان و هو حسبی و نعم النصير »
سوابق و چاپ‌های اثر
نیمه نخستین آن به یادبود جشن هفتصدمین سال طوسی در تهران به چاپ رسیده است؛ تهران، به کوشش اکبر دانا سرشت، 1335ش، 23ص
شروح، حواشی و منظومه‌ها (در فنخا)
الجبر و المقابلة (ترجمه و شرح)؛ قاینی، قاسمعلی (-11) شرح رسالة الجبر و المقابلة؛ حسینی، ابوالمعالی بن حسن (-10)
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
الذریعه 87/5 «الجبر و المقابلة» و 7/7 الحساب که هر دو یکی است مدرس، احوال و آثار خواجه 383 «رساله در حساب و جبر و مقابله» نسخه‌های منزوی 157/1 «جبر و مقابله» که فارسی است، همانجا 165/1 «حساب» که منسوب به طوسی است و فارسی

متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))

● الجبر و المقابلة / ریاضیات / عربی al-jabr wa-l muqābila نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، 597 - 672 قمری nasīr-od-dīn-e tūsī, mohammad ebn-e mohammad (1201 - 1274) تاریخ تألیف: محرم 667ق؛ محل تألیف: قائن به خواهش برخی از دوستان، در حساب و جبر و مقابله نگاشته است، در دو «باب» و چندین «فصل»: باب 1. قواعد حساب، در «مقدمه» و چهار «فصل»: مقدمه، العدد المطلق الصحيح و المضاف، فصل 1) ضبط الاعداد، 2) ضوابط الاعمال، 3) انواع الاعمال و ...، 4) مراتب الاموال و الکعوب؛ باب 2. استخراج مجهولات اعداد متناسبه از راه جبر و مقابله، در دوازده «فصل»: 1) معرفة المجهولات، 2) مقدمات علم الجبر و المقابلة، 3) فيما يحتاج اليه في الجمع، 4) فيما يحتاج اليه فی التفریق، 5) فيما يقع في التضعيف، ... 10) تكميل الاجناس، 11) مسايل الست الجبرية، 12) فيه عشرون مسئلة مستخرجة بالجبر و المقابلة. آغاز: الحمد لله رب العالمين و الصلوة على نبيه محمد و آله الطاهرين. و بعد فقد سألنى بعض الاصدقاء ان اكتب له مسائل حسابية في معرفة ما يحتاج اليه المحاسب فی بعض اعماله و يعينه على استخراج المجهولات العددية بطريق الجبر و المقابلة فكتبت هذه الرسالة راجيا ان يرتضيه و يحصل منه مقصوده و الله الموفق و المعين فاقول الرسالة مشتملة على بابين الباب الاول في قواعد الحساب و هو مشتمل على مقدمة و فصول. المقدمة: العدد المطلق صحيح و المضاف الى عدد اكثر منه كسر انجام: فهذا ما حضرني فيما طلبه ادام الله تعالى مع ضيق الوقت و تراكم الاشتغال و انقسام الخاطر. فان كان وافيا بما طلبه و الا فليرسم بما يريده لاعيد الكلام فيه اذا وجدت فرصة من الزمان و هو حسبی و نعم النصير چاپ: نیمه نخستین آن به یادبود جشن هفتصدمین سال طوسی در تهران به چاپ رسیده است؛ تهران، به کوشش اکبر دانا سرشت، 1335ش، 23ص [الذریعه 87/5 «الجبر و المقابلة» و 7/7 الحساب که هر دو یکی است؛ مدرس، احوال و آثار خواجه 383 «رساله در حساب و جبر و مقابله»؛ نسخه‌های منزوی 157/1 «جبر و مقابله» که فارسی است، همانجا 165/1 «حساب» که منسوب به طوسی است و فارسی] شرح و حواشی: 1- الجبر و المقابلة (ترجمه و شرح)؛ قاینی، قاسمعلی (-11) 2- شرح رسالة الجبر و المقابلة؛ حسینی، ابوالمعالی بن حسن (-10)

نسخه‌های خطی این اثر

17 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
1
مرعشی
قم
4064/2 حسن بن علی طبری دهه دوم ذیقعده 725ق نستعلیق 9 شناسنامه ←
2
خادم حسینی
تبریز
83/4 عطا الله بن مسیح بن ابراهیم آملی دهه آخر ذیحجه 931ق نستعلیق 12 شناسنامه ←
3
گلپایگانی
قم
5443/5-27/113 ابوالقاسم شیرازی حسینی دشتکی 11 رجب 949ق نسخ 17 شناسنامه ←
4
دانشگاه
تهران
2452/6 سیف الله منجم 16 محرم 964ق نستعلیق 9 شناسنامه ←
5
مجلس
تهران
1511 عبدالصمد ابن محمود 967ق نستعلیق 119 شناسنامه ←
6
الهیات
مشهد
542/4 بی‌کاتب 15 محرم 984ق نستعلیق - شناسنامه ←
7
مهدوی
تهران
306/13 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 5 شناسنامه ←
8
دائرة المعارف
تهران
385/12-عکسی نامشخص - - - شناسنامه ←
9
دانشگاه
تهران
2711/10-ف بی‌کاتب قرن 11 نسخ - شناسنامه ←
10
مرعشی
قم
14311/3 بی‌کاتب قرن 11 نستعلیق 11 شناسنامه ←
11
مرعشی
قم
7036/30 بی‌کاتب جمادی الاول 1029ق نسخ 7 شناسنامه ←
12
دائرة المعارف
تهران
1079/10 بی‌کاتب قرن 11 و یا آغاز قرن 12 نسخ 17 شناسنامه ←
13
الهیات
مشهد
14890/26 محمد رضا بن عزیز الله تونی مشهدی 1107ق نسخ - شناسنامه ←
14
سپهسالار
تهران
3877/7 بی‌کاتب جمعه 11 ربیع الاول 1230ق نستعلیق 11 شناسنامه ←
15
امام صادق
چالوس
409/2 بی‌کاتب 1244ق نستعلیق - شناسنامه ←
16
دانشگاه
تهران
5034/7-ف نامشخص - - - شناسنامه ←
17
رضوی
مشهد
37931 ابنالقاسم حسینی تفرشی 17 صفر 1262ق نستعلیق 5 شناسنامه ←