تهذیب الکمال فی اسماء الرجال

● تهذیب الکمال فی اسماء الرجال / رجال / عربی tahḏīb-ul kamāl fī asmā’-ir rijāl حافظ مزی، یوسف بن عبدالرحمن، 654 - 742 قمری hāfez mezzī, yūsof ebn-e ‘abd-or-rahmān (1257 - 1342) وابسته به: الکمال فی معرفة الرجال = الکمال فی اسماء الرجال؛ جماعیلی، عبدالغنی بن عبدالواحد (541-600) تاریخ تألیف: بین 9 محرم 705 تا روز عید النحر 712ق اصل کتاب «الکمال فی معرفة الرجال» از تقی الدین عبد الغنی ابن عبد الواحد مقدسی جماعیلی است. جمال الدین یوسف مزی آن را تهذیب نموده و آنچه از اصل ذکر نشده است استدراک کرده است. این کتاب مورد توجه دانشمندان بعد از او بوده است. کتاب به ترتیب حروف هجا به معرفی راویان حدیث و پدران و مشایخ روایی و شاگردان آنها پرداخته است به این معنی که راوی از چه کسانی روایت کرده و چه افرادی از خود او روایت کرده‌اند ثقه‌اند یا ضعیف. به گفته حاجی خلیفه تا کنون نظیرش تألیف نشده و به نظر می‌رسد که نویسنده موفق به اتمام آن نگردیده است. حاجی خلیفه ضمن ستایش از کتاب می‌گوید: کتابی بزرگ است و تا کنون چنین کتابی تألیف نشده و گمان نمی‌رود بشود. شمس الدین ذهبی (-748ق)، ابو بکر ابن ابی المجد حنبلی (-804ق)، شمس الدین محمد بن علی دمشقی (-765ق)، عمر بن علی ابن الملقن (-804ق)، حافظ الاندرشی صاحب العمدة فی مختصر الاطراف، قاضی تقی الدین ابی بکر احمد ابن شهبة دمشقی (-851ق) و ابن حجر عسقلانی (-852ق) آن را تلخیص یا تهذیب یا تکمیل نموده‌اند. چاپ: تحقیق بشار عواد معروف، بیروت، موسسه الرسالة، 1400- 1413ق، 35ج؛ تحقیق احمد علی عبید و حسن احمد آغا، بیروت، دارالفکر، مقدمه سهیل زکار، 24ج [کشف الظنون 1509/2؛ هدیه العارفین 557/2؛ بروکلمان 2/ 75(64)؛ الاوقاف العامة موصل 41/4؛ دنا 470/3 (39 نسخه)] شرح و حواشی: 1- المجرد من تهذیب الکمال؛ ذهبی، محمد بن احمد (673-748) 2- الکاشف فی اسماء الرجال؛ ذهبی، محمد بن احمد (673-748) 3- تهذیب تهذیب الکمال فی اسماء الرجال؛ ذهبی، محمد بن احمد (673-748) 4- عمدة العلماء الاخیار فی تحریر علوم الاخبار؛ عسکری، احمد بن سعد (700-750) 5- بغیة الاریب فی اختصار التهذیب؛ بعلبکی، اسماعیل بن محمد (720-786) 6- التهذیب الکمال (مختصر) 7- کتاب الکنی المختصر من تهذیب الکمال 8- اکمال تهذیب الکمال فی اسماء الرجال