التوضیح

● التوضیح = شرح المقدمة فی الصلاة / فقه / عربی at-tawḍīḥ = š.-ul muqaddama fī-ṣ ṣalāt قرَمانی، مصطفی بن زکریا، - 809 قمری qermānī, mostafā ben zakaryīā (- 1407) وابسته به: مقدمة فی الصلاة = الصلاة؛ سمرقندی، نصر بن محمد (-375) شرح «المقدمة فی الصلاة» تألیف ابواللیث نصر بن محمد بن احمد سمرقندی در فقه صلات بر اساس فقه حنفی می‌باشد که با استفاده از کتب بسیاری که فهرستی از آنها در آغاز کتاب به چشم می‌خورد، تألیف و شرح گردیده است. این شرح که به صورت «قوله، قوله» است، بنا به گفته صاحب کشف الظنون به نقل از شعرانی: «این شرح از جمله شروح کبیر بر مقدمة الصلاة سمرقندی است؛ نگارنده این کتاب بعد از شرح کتاب، زمانی وارد مصر شد، بعضی از حسودان در بخشی از عبارت شرح وی در خصوص مقام حضرت ابراهیم دست برده به‌گونه‌ای که از آن عبارت، کفر نویسنده مستفاد شود، به همین دلیل حکم و فتوی به کفر و قتل شارح دادند و وی از ترس از مصر گریخت»، همچنین حاجی خلیفه به نقل از «تقی الدین» می‌افزاید: «قرمانی دو شرح بر مقدمة الصلاة ابواللیث دارد یکی مطول و دیگری مختصر و هر دو خوب و مقبول بوده و دلیل بر فضل و دانش نویسنده آن است». البته کاملاً مشخص نشد این کتاب شرح مختصر وی است یا مطول، ولی بنا بر قرائن موجود به احتمال قوی شرح مطول وی باشد. کتاب المقدمة فی الصلاة از کتب بسیار مشهور و معتبر اهل سنت (مذهب حنفی) بوده که پراکندگی گسترده نسخه‌های خطی آن از هند و ازبکستان تا تونس و الجزائر نیز تأییدی بر رواج وسیع آن دارد. نسخه‌هایی از آن در ترکیه، مصر، تونس، آلمان، فرانسه، واتیکان، و ... وجود دارد که فهرستی از آنها را «فؤاد سزگین» در تاریخ التراث العربی خود آورده است. لازم به یادآوری است کلمه «قرمان» که مؤلف بدان منسوب است، قصبه‌ای در ولایت قونیه در ترکیه است و مقصود از «روم» ترکیه می‌باشد. (مرعشی) آغاز: الحمدلله رب العالمین ... و بعد يقول العبد ... لما رأيت مقدمة الصلوة المنسوب تأليفه الى الشيخ الامام قطب المتهجدين انجام: نقطع الكلام راجين من الله.. و الصلوة و السلام الأتمان الأكملان علی سیدنا محمد و آله.؛ تمت. [تاریخ التراث العربی ج1 بخش 3ص 110؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامی 204/6؛ الضوء اللامع لأهل القرن التاسع 160/10؛ كشف الظنون 1795/2؛ معجم المؤلفين 253/12؛ هدية العارفين 433/2؛ دنا 412/3؛ الاوقاف العامة بغداد 474/1]