تنقیح المناظر لاولی (لذوى) الابصار و البصائر

● تنقیح المناظر لاولی (لذوى) الابصار و البصائر / فیزیک / عربی tanqīḥ-ul manāzir li-uli-l (li-ḏawi-l) abṣār wa-l baṣā'ir فارسی، حسن بن علی، 668 - 718؟ قمری fārsī, ḥasan ebn-e ‘alī (1270 - 1319) وابسته به: المناظر = مناظر ابن هیثم؛ ابن هیثم، حسن بن حسن (430-354) تاریخ تألیف: 718ق اصل کتاب «المناظر» از اقلیدس صوری است که ابوعلی محمد بن حسین بن حسن بن سهل بن هیثم بصری (- 430ق) به عربی گزارش کرد و حسن فارسی به دستور استادش قطب الدین شیرازی (- 710ق) آن را تهذیب و تنقیح نمود و «تنقیح المناظر» نامید و بر متن که در هفت «مقاله» بوده، دنباله و «خاتمه» در قوس و قزح افزوده است. سپس خود مؤلف، این تنقیح را کوتاه کرد و «البصائر فی اختصار تنقیح المناظر» نام داد. ترتیب مطالب چنین است: مقاله 1. کیفیة الابصار بالجملة؛ 2. تفصیل المعانی التی یدرکها البصر و عللها و کیفیة ادراکها؛ 3. اغلاط البصر فیما یدركه علی استقامة و عللها؛ 4. کیفیة ادراک البصر بالانعکاس عن الاجسام الصقیلة؛ 5. مواضع الخيالات و هی الصور التي يرى فی الاجسام الصقیلة؛ 6. اغلاط البصر فیما يدركه بالانعکاس و عللها؛ 7. کیفیة ادراک البصر بالانعطاف من وراء الاجسام؛ الخاتمة في مباحث من الانعطاف تماما لما ذكر في المقالة السابعة؛ الذيل في اسباب القوس و الهالة؛ اللواحق في تلخيص ثلاث مقالات لابن الهيثم (مقالة الافلاك، مقالة صورة الكسوف، مقالة الضوء). آغاز: الحمدلله نور الانوار و مظهر عجائب الاسرار و واهب السمع و الابصار و مكور النهار على الليل و مكور الليل على النهار ... انجام: فكل ذكل ميامن و برکات فاضت من الحضرة العليا و الموقف الارفع الاسنى لازالت الحکیم یحیی سقائه و مرایا العقول تحلی بصياقل ارائه فلنخم الكتاب حامدين له سبحانه و تعالى اولا و اخرا و ظاهرا و باطنا كما يستحقه. چاپ: حیدرآباد، مطبعة مجلس دائرة المعارف العثمانية، چاپ 1، ج 1، 1347ق، ج 2، 1348ق؛ قاهره، محقق: مصطفی حجازی و احمد فؤاد باشا. [الذريعة 467/4؛ كشف الظنون 500/1؛ دنا 374/3 (17 نسخه)؛ مكتبة امیرالمومنین 275/1] شرح و حواشی: 1- البصائر فی اختصار تنقیح المناظر؛ فارسی، حسن بن علی (668- 718)