تقویم الصحة بالاسباب الستة (ترجمه)

● تقویم الصحة بالاسباب الستة (ترجمه) / طب / فارسی taqwīm-uṣ ṣiḥḥa bi-l-asbāb-is sitta (t.) وابسته به: تقویم الصحة بالاسباب الستة؛ ابن بطلان، مختار بن حسن (-458) ترجمه تقویم الصحه مختار بن حسن بن عبدون بن سعدون ابن بطلان بغدادی است. این کتاب تا این زمان هنوز به نام مجعول «تقویم الادویه» معروف است و به همین جهت مصنفش را نیز در همه جا به اشتباه کمال الدین ابوالفضل حبیش بن ابراهیم بن محمد تفلیسی صاحب کتاب قانون الادب و كفاية الطب ضبط نموده اند. نام آن، «تقویم الصحة بالاسباب الستة» است که عبارت باشد از اصلاح هوا و تقدیر مآکل و مشارب و تعدیل حرکت و سکون و منع نفس از اغراق در خواب و بیداری و تقدیر استفراغ [سته ضروریه را در زبان انگلیسی Nonnaturals می‌گویند] و احتقان فضلات و اخذ نفس به قصد و اعتدال در فرح و جزع از ابن بطلان (-458ق) از اصحاب ابوالفرج عبدالله بن الطيب و ابوالحسن ثابت بن ابراهیم بن زهرون الحرانی و از معاصرین علی بن رضوان مصری است که با این اخیر مدت‌ها بر سر مسائل علمی جدا مخالفت‌ها و مشاجرات قلمی داشته است و او را غیر از تقویم الصحة تألیفات دیگری نیز هست. اساس کتاب که علی الظاهر اقدم کتب در نوع خود به حساب می‌آید اصلاً مؤسس بر جداول و بیوت است (غالباً مانند تقاویم نجومی) بدین معنی که مؤلف پس از درج شماره ادویه در خانه اول در خانه دوم اسامی آنها و در سومی طباع و پس از آن در چهارمی عدد درجه را مذکور داشته و سپس در خانه پنجم نوع جید آنها و در خانه ششم منافع و در هفتم مضار و در هشتم کیفیت دفع مضار را ثبت نموده و بعد در خانه نهم اخلاط متولد از آنها و در چهارخانه بلافاصله بعد از آن موافقت آنها را به حسب مزاج‌ها و سنین عمر و زمانها و فصول سال و بلاد که شمالی است یا جنوبی، شرقی است یا غربی، حاره است یا بارده نوشته و سپس در خانه بعد یعنی چهاردهم آراء دیگران را مصدر به رموزی که خود وضع کرده آورده [از این قرار: ب=بقراط، ح=جالینوس، ر=روفس، د=دیسقوریدوس، فو=فولوس، ار=اریتاسیوس (کذا)، بیا=بباذوق (کذا) لو=یوحنا، ما=ماسرجوبه، ع=عیسی بن ماسویه، ش=شرک الهندی، الر=الرازی، م=مسیح، ح=حنین، اس=اسحق.] و در خانه پانزدهم که خانه آخر باشد اختیارات را مسطور داشته است. مترجم آن معلوم نشد و نسخه‌ها محتملاً یکی نیستند.