تفسیر صافی (ترجمه)

● تفسیر صافی (ترجمه) / تفسیر / فارسی tafsīr-e sāfī (t.) اصفهانی، حسینعلی بن شیر علی، 1245؟ - 1298 قمری esfahānī, hoseyn-‘alī ebn-e šīr ‘alī (1830 - 1881) وابسته به: الصافی = تفسیر صافی؛ فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1006-1091) متن از فیض کاشانی (د1091ق/1680م). در دیباچه و پایان مجلدهای نامی از نگارنده نیامده است. ولی همراه است با یادداشتی از ابراهیم برهان آزاد که خود را نتیجه نگارنده می‌داند. در این یادداشت زندگی‌نامه نگارنده چنین آمده است: آخوند ملاحسین علی مجتهد، که تحصیلات خود را در اصفهان و سپس نجف کرده است، فرزند ملامشیر علی اویسی پسر لطف علی پسر آقا تقی پسر آقا سلیم خراسانی کلید دار حضرت رضا (ع)، در اصفهان زاده شده و اجازه اجتهاد از حجة الاسلام محمد حسن نجفی دریافت کرده است. نگارنده کتاب دیگری در فقه داشته و در دوشنبه 7 ذیحجه 1298ق در تهران در گذشته و در کنار خاکجای پدرش در خانقاه به خاک سپرده شده است. زندگی‌نامه پدر نگارنده در «طرایق الحقایق» (458/3) آمده است. ترجمه‌ای فارسی از این تفسیر، بدون نام مترجم، در نسخه‌ها (12/1) نشانی داده شده است، که به خامه نگارنده و مؤرخ 1198ق می‌باشد. نسخه در دست در 3 مجلد است. جلد یکم آن تفسیر یازده سوره: فاتحه، بقره، آل عمران، نساء، مائده، انعام، اعراف، انفال، توبه، یونس، هود. در دیباچه از متن نام برده است و ترجمه دوازده «فایده»ای که متن بدان آغاز می‌شود را ندارد و با تفسیر سوره فاتحه آغاز می‌شود. (احمد منزوی) آغاز: جلد 1: بسمله و ترجمه المقال صافی طینتان ارباب توحید و حال، حمد و ثنای حضرت متعالی است ... اما بعد، پس بر اخوان دین مبین و سالکان مسالک ... جلد 2: بسمله. سوره یوسف در میان سور قرآن از حیث صور و معانی و عبارات و مبانی شاهدی است زیبا ... جلد 3: سوره قصص، هشتاد و هشت آیه، جمیعا مکی است. بسمله. طم. گذشت ترجمه آن. تلک آیات الکتاب ... یومنون اینک آیات قرآن ظاهر البیان، ساطع البرهان است انجام: جلد 1: سوره هود را در هر جمعه ... اعمال او در روز قیامت. و الحمدلله رب العالمین. تمام شد سوره هود. و جلد اول این تفسیر بعون الله ... بدانکه این جلد که جلد اول است، مشتمل است بر تفسیر یازده سوره ... جلد 2: و جنودهما فهم ما کانوا یحذرون. و ما که خداوند عالم هستیم اراده کردیم ... این جلد دویم است از مجلدات و مشتمل است بر تفسیر شانزده سوره از سور قرانیه، از سوره یوسف تا سوره نمل ... جلد3: و من الجنة و الناس ... چهارم صلحا و اخیاراند و از پنجم فسقه و اشرار [دنا 169/3]