تعلیقة علی التقدیسات فی حكمة الالهية

● تعلیقة علی التقدیسات فی حكمة الالهية / فلسفه / عربی ta‘līqat-un ‘ala-t taqdīsāt fī ḥikmat-il ilāhīyya رشتی، عبدالغفار بن محمد، ق 11 قمری raštī, ‘abd-ol-qaffār ebn-e mohammad ( - 17c) وابسته به: التقدیسات = عرش التقدیس؛ میرداماد، محمد باقر بن محمد (-1041) تقدیسات کتابی است از «میرداماد» که مباحث توحید را بر پایه‌های فلسفی مطرح کرده و آن را از دیگر کتاب‌های خود به اختصار آورده است. این رساله شرحی است بر آن با عناوین «قوله – قوله» و محشی باید از شاگردان میرداماد باشد که از او با عنوان «سید السند، دام ظله العالی» یاد می‌کند. در الذریعة، تنها یک تعلیقه و حاشیه بر تقدیسات معرفی شده که آن هم از عبدالغفار گیلانی است و از صاحب ریاض نقل شده که نسخه‌ای از آن را نزد احفاد محشی دیده است. از فهرست‌نامه‌های نسخه‌های خطی، نسخه‌ای از حاشیه عبدالغفار گیلانی به دست نیامد و نسخه حاضر که اصل آن در کتابخانه مسجد اعظم است، در فهرست جناب آقای استادی، به عنوان تعلیقه تقدیسات از آقا حسین خوانساری معرفی شده است. البته فهرست‌نگاران جدید کتابخانه مسجد اعظم، آن را از عبدالغفار گیلانی دانسته‌اند و در کنگره خوانساری‌ها نیز، این کتاب از آثار مرحوم خوانساری دانسته نشد و در کتاب‌شناسی محقق خوانساری نیز اسمی از این کتاب به میان نیامده است. اما درباره عبدالغفار بن محمد بن یحیی گیلانی رشتی می‌دانیم که وی از شاگردان میرداماد بوده و صاحب ریاض تعدادی از تألیفات وی را نزد احفادش دیده است، از جمله آداب المناظرة، حاشیة الصحیفة السجادیة، حاشیة شرح حكمة العین، حاشیة الایماضات، حاشیه التقدیسات، حاشیة علی افق المبین و حاشیة علی الهیات الشفاء. در نتیجه دلیلی بر انتساب کتاب به آقا حسین خوانساری به دست نیامد و احتمال انتساب آن به عبدالغفار رشتی قوی‌تر به ذهن می‌آید. البته جناب آقای دکتر حامد ناجی اصفهانی که آشنا به آثار و نظرات فلسفی آقا حسین خوانساری است، این رساله را از تألیفات مرحوم خوانساری می‌داند و اظهار می‌دارد: «نظرات فلسفی مطرح شده در این رساله مختص به آقا حسین خوانساری است، پس باید تألیف او باشد».(حافظیان) آغاز: بسمله. الحمد لمن جل فناء اقلیم وجوبه عن امکان نزول قوافل العدم و الفناء و الصلوة علی سیدنا خاتم المرسلین و الانبیاء و آله الواصلین الی المقصد الاقصی البیضاء و بعد فهذه معلقات متعلقة علی الکتاب المسمى بالتقدیسات و التشریحات من مصنفات سیدنا و سندنا ... كاسمه باقراً لعلوم الاولین و الآخرین قال المصنف - ادام الله سلطانه فی مسند الافادة و وسادة الاستفاضة یا هو کلمة هو ههنا ليس بضمير بل هو اسم من اسماء الله تعالى ... انجام: و قد تعرفت ان علة الفاقة الى العلة؛ اما الامکان او الحدوث و كلاهما منتفيان عن الواجب بالذات فلايتصور احتیاج الواجب الى العلة. [الذريعة 364/4؛ دنا 63/3]