تعبیر سلطانی

● تعبیر سلطانی = تعبیرنامه = کنز الرؤیای مأمونی / خوابگزاری / فارسی ta‘bīr-e soltānī = ta‘bīr-nāme = kanz-or ro'yā-ye ma'mūnī ابرقوهی، اسماعیل بن نظام الملک، ق8قمری abarqūhī, esmā‘īl ebn-e nezām-ol-molk ( - 14c) اهدا به: شاه شجاع مظفری (760-786) و وزیر او خواجه قوام الدین محمد تاریخ تألیف: 763ق کلیات و قواعد خواب‌گزاری را با استفاده از کتاب‌های «التحبیر فی علم التعبیر» فخر الدین رازی و «تعبیر قادری» حکیم ابوسعید دینوری و «کامل التعبیر» ابوالفضل ثعلبی و منظومه خرگوشی در تعبیر آورده است. ابتدا در دو فصل، هر فصل در ده «نکته» کلیات تعبیر خواب را بیان نموده و پس از آن تعبیر خوابها را به ترتیب الفبائی ذکر کرده است. فهرست اجمالی کتاب چنین است: فصل 1. حقایق اصول و دقایق فروع این فن، نکته 1) در بیان قوه متخیله و متفکره و حافظه، 2) در آنکه متخیله اعجب قوی و مدار نوم بر آن است، 3) در حقیقت نوم، 4) در آنکه قوه متخیله دائم العمل می‌تواند بود، 5) در آنکه به چه علت اشیاء را بر یک نمط نمی‌بیند، 6) در آنکه شیطان گاهی متعرض متخیله می‌شود، 7) در سبب تعبیر فوری خواب مکروه، 8) در آنکه خواب به قوای دیگر نیز متعلق است، 9) خواب اشراف مغایر خواب آحاد است، 10) خواب بر طریق تلویح و تصریح؛ فصل 2. آداب نائم، نکته 1) در شرایط آنکه صدق قول را ملکه می‌سازد، 2) در بیان اضغاث و احلام، 3) در آنکه راست‌ترین خوابها خواب روز است، 4) در اخبار مردگان در خواب، 5) در آنکه خواب بهار امیدوارتر باشد، 6) در بیان استخاره، 7) در آداب معبر خواب، 8) در قانون علم تعبیر، 9) در آداب معبر، 10) در بیان زجر و فال. مؤلف می‌گوید که آن را از روی گفتار آگاهان در این هنر و نگارش‌های خواب‌گزاران بپرداختم و از آنها اینان را نام می‌برد: «موبدانی مانند هرمز پسر آذر شیب (؟) و بزرگمهر و انوشیروان و کشمر و جاماسب - از مشرکان و کاهنان تازی و جادوگران مانند عبدالله بن هلال و مرط بن زید و عباب بن سمر رازی - از آشنایان بهنر فراست مانند سعید بن سنان و ایاس بن معاویه و جندل بن حکیم و معویة بن کلثوم و نكلة بن نصاب - چند تن از فیلسوفان یونانی». همچنین می‌گوید که از سخنان پیامبران و یاران و پیروان پیامبر اسلام و فقیهان و پارسایان و دانشمندانی مانند محمد بن سیرین و ابراهیم بن عبدالله کرمانی و عبدالله بن مسلم بن قتیبه و ابو احمد خلف بن احمد و محمد بن جماد الحبار الرازی و یعقوب کندی و ابوزید بلخی و بختیشوع و اهرن و محمد زکریا و حنین اسحق مترجم و ابو محمد زرب (؟) طبری (دو اسقف) بهره بردم و اصول دانیال و جوامع ابن سیرین و تقسیم امام جعفر صادق (ع) و دستور کرمانی و ارشاد جابر مغربی و تعبیر ابن اشعث و کنز الرؤیاء مامونی گرفته‌ام. آغاز: بسمله. الحمدلله الذی خص الانام بمبشرات الاحلام، و الصلاة علی من ختم بالوحی ... چنین گوید بنده درگاه، اسماعیل بن نظام الملک الابرقوهی ... انجام: اگر دید با وی طعام می‌خورد از دشمن ایمن شود و از وی منفعت یابد، بیت: محمد که بد ختم پیغمبری ×× در اختر بیامد به نیک اختری [کشف الظنون 417/1؛ دنا 31/3 (13 نسخه)]