التعاليم

● التعاليم / طب / عربی at-ta‘ālīm مختصری است مشتمل بر تعالیم و مقالاتی به شرح مذکور در ذیل، و این نسخه که صدراً و ذیلاً ناقص است از ابتدای مقاله دوم از تعلیم اول شروع و به اواسط تعلیم چهارم ختم می‌کند: تعلیم 1. در هشت «مقاله»: 1) ...، 2) تعریف مزاج، 3) الاخلاط، 4) الاعضا، 5) الارواح، 6) فيما يظهر عن القوی، 7) القوى على ما قرره الاطبا؛ 8) فيما يلحق بالامور الطبيعية و يسمى توابعها؛ تعلیم 2. الاحوال، مشتمل بر «مقدمه» و سه «مقاله»: فی المرض، المرض المركب، امراض الشعر؛ تعلیم 3. الاسباب، در «جمله»ای و سه «مقاله»: مقاله (1) الضروريه، شامل شش «باب» مختصر: الف- فى الهواء، ب- فى الحركة و السكون، ج- في النوم و اليقظه، د- في العوارض، هـ- فيما يوكل و يشرب، ز- فی الاحتباس و الاستفراغ، مقاله (2) الاسباب الغير الضروريه؛ تعلیم 4. الاعراض، مشتمل بر سه «مقاله»: مقاله (1) در هفت «باب»: قول كلى فى العلامات، فى دلائل الامزجة، فى دلائل الامتلاء، فی علامات السدة، فى علامات الرياح، فى علامات الورم؛ مقاله (2) پنج «باب»: باب اول- في النبض، در پنج «فصل» (شاید چهار فصل): الف- قول کلی، ب- فی اصناف النبض، ج- في اسباب النبض، د- فی اصناف النبض بحسب الاسباب اللازمه، هـ- (این فصل بدون این که مطلب قطع شده باشد در نسخه موجود نیست)، باب دوم- فی البول، در هشت «فصل»: قول كلی، فی اللون، في القوام، فى الرایحه، في الزبد، في الرسوب، فی اجناس البول، عنوان این فصل را کاتب ننوشته است. (غلامعلی عرفانیان)