تصحیح تذکرة فی افعال الادوية و اصلاحها

● تصحیح تذکرة فی افعال الادوية و اصلاحها / طب / عربی taṣḥīḥ-u taḏkirat-in fī af‘āl-il adwīya wa iṣlāḥ-i-hā ابوالفتی ab-ol-fatā این نسخه که مشتمل بر چند کتاب ناقص است به قدری درهم و مشوش و بی‌ترتیب و نامنظم است که حد ندارد و از آن تقریباً هیچ ورقی نیست که در جای اصلی خود قرار داشته باشد، و همین مطلب موجب تسمیه آن به اسمی شده (یعنی در فهرست الفبائی و دفاتر ثبت کتب خطی این کتابخانه) که فی الواقع منطبق است بر فقط ورق اول آن (مراتب قراءت کتب جالینوس) [ترجمه سریانی آن به دست اسحق بن حنین به جهت بختیشوع و ترجمه عربی آن به جهت ابوالحسن احمد بن موسی به دست حنین بن اسحاق صورت گرفت]. و ما به جهت این که از این نسخه نفیس نیز که به خط کاتب نسخه شماره 5223 (مشتمل بر مقالة فی ان قوی النفس تابعة لمزاج البدن و کتاب الفینکس) و نسخه شماره 5222 (مقالة فی المرة السودا و علاجها) است معرفی به عمل آورده باشیم اینک به جهت تسهیل ابواب کتاب مذکور را که تألیف ابوالفتی و نسبت به کتب دیگر این نسخه اندکی کامل‌تر است ذیلاً درج می‌نمائیم، و ناگفته نماند در این موضع که با فحص بلیغی که در مآخذ مختلف و از قبیل الفهرست و عیون الانباء و اخبار الحکما و طبقات الامم و طبقات الاطباء و الحکماء و تتمه صوان الحکمه و غیره و غیره به عمل آمد علی العجاله اطلاعی در خصوص حیات و عصر او ابدا به دست نیامد الا این که از روی این نسخه که در اواسط قرن پنجم تحریر شده می‌توان دانست که زمان زندگی او متأخر از این قرن نیست. فهرست ابواب و موضوعات کتاب: باب 9. الادویة التی تسهل الخلط الاسود؛ باب 10. الادویة التی تسهل المرة و البلغم معا؛ 11. الادویة المسکته لاوجاع المفاصل؛ 12. ذکر الحقن المستعملة لوجع الورک؛ 13. الاضمده و الاطلية التی تستعمل فی اوجاع المفاصل الحارة من الدافعة المانعة و المحللة و المسكته مع تمییز و تفصیل يلحق بها؛ 14. الاضمده و الاطلية المستعملة فی علل المفاصل الباردة على السبيل الاول؛ 15. علاج الاورام الصلبة و التحجر الحادثين فی المفاصل؛ 16. الادویة الكاوية لاتی هی مبدلة التركيب في ذكر الادوية و الاضمده الحاوية و المحرقة و الكاوية التي تسميها الاطبا المحمرة و مبدلة التركيب تستعمل فی اخر العلل و فعله تقارب فعل الکی؛ 17. ذکر صفة المححمة التی تعلق بالنار على الورك؛ 18. صفة كى الورك و صفة المكوى لذلك؛ 19. الاحتراس من وجع المفاصل؛ 20. الاحتراس من وجع الورک و عرق النسا؛ 21. الادویة المشهورة لقلع اوجاع المفاصل بحمله جوهرها و جوانبها و جهة استعمالها؛ 22. الاشيا النافعة من يحمله جواهرها و خواصها عند الوجع (از این باب فقط عنوان آن موجود است). ابواب کتاب به همین جا خاتمه می‌یابد و بعد از آن بلافاصله آغاز کتاب است در یک ورق (که در صحافی اینجا یعنی بعد از ورق 35 قرار گرفته). پس از آن فصل اصلاح الادوية است از همان کتاب در سه ورق (که جای اصلی آنها در نسخه معلوم نشد) و سپس رسالة فی تدبیر الصحة بالمطعم و المشرب است بی هیچ عنوان و آغاز مشخصی (ايضا ناقص) تألیف حنین بن اسحق العبادی در هفت ورق، و ورق آخر نسخه باز مربوط است به همین کتاب ما نحن فيه یعنی تذکره که کتاب نیز بدان ختم می‌شود. (غلامعلی عرفانیان) [دنا 3/3]