تشریح الابدان

● تشریح الابدان / طب / فارسی tašrīḥ-ul abdān علی بخش میرزا قاجار، 1254 قمری ‘alī baxš mīrzā qājār (1838 - ) تاریخ تألیف: 1290ق وی پس از سال‌ها تحصیل زبان فرانسه و مطالعه کتاب‌های علمی به آن زبان، این رساله را از کتابی که «یکی از حکماء ینگی دنیا تألیف نموده» ترجمه کرده و خود نیز چیزهایی بر اصل افزوده است. بنابراین با توجه به اینکه وی در مقدمه خود تصریح دارد که سال‌ها در تحصیل زبان فرانسه زحمت کشیده، ناچار این کتاب نخست از اصل انگلیسی به فرانسه ترجمه شده و سپس از فرانسه به وسیله علی بخش قاجار به فارسی برگشته است. نام ایالات شهرهای مختلف امریکا در کتاب مکرر آمده است. مترجم در مقدمه می‌گوید: «این علم (تشریح) معمول اطبای ایران در این زمان نیست بل بالمره متروک ایشان است اما اگر طبیبی در اروپا علم تشریح نداند ... به او رجوع ننمایند. در این کتاب تصاویر دقیقی از اعضاء داخلی بدن انسان هست که ظاهراً از روی اصل رسم کرده‌اند». دارای «مقدمه» و سی و هفت «باب» است و باب 33 در آداب پرستاری بیماران است و ظاهراً از اضافات مترجم است. (عبدالحسین حائری) آغاز: بسمله، الحمدلله خالق الحمد و جاعله و صلی الله علی صاحب لواء الحمد و حامله و اله الطیبین الطاهرین ... و بعد در اثر است که العلم علمان ... انجام: مرئی دارند فضولی و پر حرفی و دراز نفسی را موقوف دارند. [نسخه‌های منزوی 508/1؛ فهرستواره منزوی 3376/5]