تسلية العالم فی شرح المعالم

● تسلية العالم فی شرح المعالم = شرح معالم الاصول / اصول فقه / عربی taslīyat-ul ‘ālim fī š.-il ma‘ālim = š.-u ma‘ālim-il usūl خلف حردان عطاوی، خلف بن محمد، ق13 قمری xalaf hardān ‘atāvī, xalaf ebn-e mohammad ( - 19c) وابسته به: معالم الاصول = معالم الدین و ملاذ المجتهدین؛ عاملی، حسن بن زین الدین (959-1011) معالم الدین و ملاذ المجتهدین کتابی است در فقه با مقدمه‌ای در اصول فقه نگارش حسن (959-1011) پسر زین الدین شهید ثانی (966-911). مقدمه اصولی این کتاب که به «معالم الاصول» شهرت دارد و بیش از بخش فقهی آن شناخته شده است، دارای حاشیه‌ها و شروح بسیاری است که در الذریعه (ج6 ص204-210 و ج14 ص70-72) ذکر گردیده است. نسخه مورد بحث ما یکی از شرح‌هایی است که بر معالم نگاشته شده، البته تشخیص قطعی نگارنده دشوار است. اما در مقایسه با سایر حاشیه‌ها و شروح معرفی شده می‌توان احتمال داد که این نسخه همان «تسلية العالم فی شرح المعالم» نگارش شیخ خلف حردان عطاوی، خلف بن محمد بن حردان حلی باشد که در الذریعه (ج4 ص178 ش881) آمده است. نگارنده در حاشیه و ضمن متن از خلیفه سلطان (1001-1064) با عنوان «محشی جدید» یاد نموده، نظرهای وی را آورده است و از محشی قدیم نیز عباراتی آورده است. همچنین عبارت «قال الاستاد و ...» در متن دیده می‌شود. از آنجا که کتاب «تسلية العالم فی شرح معالم» خلف حردان نیز به نقل الذریعه از خلیفه سلطان با عنوان «محشی جدید» و از شیخ محمد سبط (980-1030) با عنوان «محشی قدیم» و از وحید بهبهانی (م1206) استاد خود، با عبارت «عن الاستاد یا عن الشيخ الاستاد» یاد کرده است می‌توان احتمال داد که این دو نسخه یکی باشند. نسخه معرفی شده در الذریعه دارای بلاغ شیخ خلف حردان می‌باشد که در آخر نسخه بوده است، نسخه (ملی) نیز دارای بلاغ در صفحات متعدد است اما چون انجام آن افتاده است احتمالاً امضای نگارنده مفقود گردیده و از آنجا که این نسخه دارای خط‌خوردگی‌ها و تصحیحات بسیار است که جز از طرف نگارنده یا کسی که متن را به رؤیت وی رسانده باشد نمی‌تواند بود، باید احتمال داد متن دستنویس خود شارح یا کاتبی که آن را به رؤیت وی رسانده است. در مجموع از این قرائن و نشانه‌ها می‌توان احتمال داد که نسخه ما همان نسخه معرفی شده در الذریعه باشد (علینقی منزوی) [دنا 1175/2؛ ذریعه 178/4]