ترجمان القرآن

● ترجمان القرآن / لغت، تفسیر / عربی به فارسی tarjomān-ol qor'ān جرجانی، علی بن محمد، 740 – 816 قمری jorjānī, ‘alī-ye-bn-e mohammad (1340 - 1414) رساله‌ای است در تفسیر واژه‌ها و مفردات قرآن، به فارسی ساده که به ترتیب سوره‌های قرآن مرتب شده از «فاتحه» و «بقره» شروع و به سوره «ناس» پایان یافته است. در هر سوره فقط آن واژه‌ها را می‌آورد که در سوره‌های پیشین نبوده است. منسوب به میر سید شریف جرجانی است، که گرچه نام او بر آن نیست لیکن یکی از قاریان قرن دهم به نام عادل بن علی بن عادل ترتیب این رساله را تغییر داده و به ترتیب حروف هجاء مرتب ساخته و در سر آغاز آن، رساله را از میر سید شریف جرجانی دانسته است. در برخی از نسخه‌های موجود ترتیب این کتاب از ابتدای قرآن تا آخر است و در برخی ترتیب آن به عکس است یعنی از انتهای قرآن و از سوره ناس تا سوره فاتحه (همانند نسخه سپهسالار و رضویه)، می‌شود گفت: چون سوره‌های کوچک قرآن بیشتر مورد توجه بوده، میر سید شریف به تفسیر واژه‌های مشکل آن آغاز کرده و بعد از وی کسی آن را به ترتیب سوره‌های قرآن منظم کرده، و یا آن‌که میر سید شریف کتاب خود را به ترتیب سوره‌های قرآن نوشته و سپس کسی ترتیب آن را گردانیده است و پس از آن عادل نامی آن را به ترتیب حروف هجا مرتب ساخته است. آغاز: بسمله، این کتاب ترجمان قرآن است و ترجمان تعریب قرآن است و در وی سه لغت است، ترجمان و ترجمان و ترجمان، الترجمه تفسیرکردن زبانی بزبان دیگر، العوذ و العیاذ و اللوذ و اللیاذ پناه گرفتن بکسی یا بچیزی یا بجایی، اعوذبالله پناه می‌گیرم بخدا، من از، الشیطان دیو، الشیاطین جماعت، الرجیم رانده ونفرین کرده ... الرحیم آمرزنده، سورةالفاتحه: الحمد ستودن و ستایش، الرب پروردگار، العالم این جهان و آن جهان و هرچه آفریده است اندر آن، العالمون جماعت ... سورة البقره: الم ای انا الله اعلم، منم خدایی که می‌دانم، ذلک آن، الکتاب نوشته ... انجام: سورة الناس؛ الوسواس دیو وسوسه کننده. یعنی اندیشه بد در دل افکننده الجنة: پریان. چاپ: این رساله بارها چاپ شده [فرهنگنامه‌های عربی به فارسی ص 171-176؛ نسخه‌های منزوی 1972؛ دنا 1112/2 (19 نسخه)] شرح و حواشی: 1- ترجمان القرآن = ترتیب ترجمان القرآن؛ عادل خراسانی، عادل بن علی (-10) 2- خلاصة اللغات علی بن العارن الحافظ