تذکره کاظم

● تذکره کاظم / شعر، تراجم / فارسی tazkere-ye kāzem کاظم میرزا، ق 13 قمری kāzem mīrzā (-19c) تذکره‌ای از شعرای متأخر و متقدم ایران است و گذشته از انتخابی از اشعار آنها مختصری از حالات و ممدوحین و مقام شاعر پیش از اشعار او نگارش یافته، از مندرجات ص 197-199 آن معلوم می‌شود که مؤلف معاصر رضا قلیخان هدایت بوده و از او نام برده و می‌گوید دیوان منوچهری دامغانی را او در شیراز پیدا کرده و به سال 1260 منتشر نمود. در ص 119 نویسنده نسخه خود را کاظم و تاریخ نگارش را ربیع الثانی سال 1286 معین نموده و در حاشیه ص 119 و 260 تاریخ نگارش را در زنجان در ماه جمادی الثانی (کذا) بسال 1287 تعیین و در حاشیه ص 552 تاریخ نگارش جمادی الاول (کذا) سال 1287 ثبت گردیده و تمام نسخه به خط کاظم می‌باشد. در مآخذ در دست، کاظم نامی که شاعر یا مؤلف تذکره‌ای باشد یافت نشد، جز در مقدمه بیان محمود که می‌گوید: «کاظم اصلش از قصبه توسرکان است و مقبول سخنوران». بنابراین و تأیید تاریخ‌های مختلف نسخه و نزدیک بودن زمان نویسنده با این کاظم احتمال قوی می‌دهم که هر دو یکی باشند. تمام نسخه در حدود 10000 بیت نظم و نثر در شرح حال و منتخب اشعار این شاعران است: انوری، خاقانی، ازرقی (در ص 185 و 186 به شرح حال ازرقی پرداخته ولی جای انتخاب اشعار او را سفید گذارده و جز دو بیت او که در ضمن شرح حال آورده شده در این تذکره اثری از او نیست)، عنصری (در صحافی اشعار عنصری دو بخش گردیده ص 189-196 و 325-348)، منوچهری، رودکی، مسعود سعد سلمان، غضائری، ابوالفرج رونی، سوزنی، فرخی، قطران، معزی، ابوحنیفه اسکافی، ظهیر فاریابی، عمعق بخارائی، عسجدی، رشید وطواط، عبدالواسع جبلی، کمال الدین اسماعیل، لامعی جرجانی، ادیب صابر، دقیقی، سلمان ساوجی، عایشه سمرقندی، عصمت دختر قاضی سمرقند، عفتی اسفراینی لاله خاتون حاکم کرمان، مطربه، مهری، مهستی، نور جهان بیگم و زینبی هاتف و صباحی و در آخر حکیم سنائی و صفحه را تمام نکرده است. احمد منزوی معتقد است که نگارنده می‌تواند سید محمد کاظم فرزند محمد هاشم آرتیمانی (1200-1277ق) از نوادگان میر رضی آرتیمانی باشد. [دنا 1091/2؛ فهرستواره منزوی 1886/3]