تذکره شعرا

● تذکره شعرا = سفینه اشعار / شعر / فارسی tazkere-ye šo‘arā = safīne-ye aš‘ār تاریخ تألیف: قرن 7 یا 8 قرائن می‌رساند که مؤلف در قرن هفتم بوده و یا در نیمه اول قرن هشتم بوده و ذوق و سلیقه‌ای شایسته ستایش داشته و این تذکره را از دیوان‌های شعرای معاصر خود و شاعران پیشین پرداخته و ابیات منتخبه از تمام اقسام شعر را در این کتاب ثبت نموده (در حدود 8000 بیت) است. نام برخی از شعرایی که در این تذکره از آنها ابیاتی نقل گردیده در تذکره‌ها یافت نشد. اینک فهرست مندرجات: مقدمه‌ای به نثر از جامع و در آخر آن دو قصیده توحیدی و نعتی و قصیده‌ای در تعریف مجموعه یا سفینه‌ای از کمال اسماعیل آورده است (بسیار مشکل است که کمال الدین اسماعیل متوفی و مقتول به سال 635 این مدیحه را راجع به این سفینه که حاوی اشعار همام الدین تبریزی متوفی به سال 714 (با ترحیم بر وی) و شعرای دیگری که در اواخر قرن هفتم زندگانی را بدرود گفته‌اند، سروده باشد)؛ انتخابی از اشعار انوری، ارزقی، معزی، مختاری، فردوسی، خواجه نصیر طوسی (اختیارات نجوم است و در آغاز آن گوید: ملک الحکما و الوزراء ... فرماید)، کبود جامه، تاج الدین بهاء الدین جامی، عماد الدین نجاشی تخلص، عبدالواسع جبلی (میان 108 و 109 ظاهراً یک یا چند برگ افتاده و نخستین بیتی که از جبلی نقل شده بیت سوم یکی از قصائد اوست)، خاقانی، جمال الدین عبدالرزاق (در ص 142 و 143 پس از اینکه سه بیت از جمال الدین نقل گردیده ابیات متفرقه‌ای در این اواخر نوشته‌اند، کمال الدین اسماعیل، ظهیر الدین فاریابی (در ص 202 و 203 نیز در این اواخر ابیاتی نگاشته شده و به تذکره الحاق کرده است)، رشید وطواط، شرف الدین شفروه، مجیر الدین بیلقانی، کمال الدین کوته پای، اثیر الدین اخسیکتی، فلکی شروانی، منوچهری، نظامی گنجوی، ناصر خسرو، اوحد الدین رازی (بدین عنوان در کتب تذکره‌ها کسی را نیافتم، احتمال دارد که این شاعر اوحد کرمانی متوفی به سال 636 باشد و نویسنده کرمانی را رازی نوشته و یا در ری بوده و مؤلف آن را رازی پنداشته و این مثنوی که در اینجا نقل شده، شاید از مصباح الارواح وی انتخاب گردیده باشد و به قرینه بخش بعد بایستی تمام نشده شاعر جهان را بدرود گفته و خواجه طوسی آن را تمام کرده باشد)، نصیر الدین طوسی (تتمه مطالب و حکایت اوحدی است)، جلال الدین بهاء ولد، مفید الدین اسکافی، عراقی (قصیده و غزل و ترجیع و ترکیب بند)، فرید الدین عطار (غزلیات و مثنوی)، امامی، تاج الدین اشنوی (در عنوان او را ملک الحکما و الواعظین رحمه الله خوانده)، سید اشرف، شمس الدین طبسی، افضل الدین کاشی (نخستین انتخابی که از وی کرده قصیده‌ای است که در هنگام اتهام مغرضین مر او را، انشاء نموده)، سراج الدین قمری، کمال الدین سیم کش سمرقندی، شیخ مشرف مصلح السعدی (کذا) (از این شاعر هم قدس الله روحه تعبیر کرده)، همام الدین تبریزی. از ص 489 تا 556 اشعار متفرقه‌ای از شعرای متعدد می‌باشد و نام آنها این است: ابوعلی سینا، شوریده، ظهیر فاریابی، انوری، خاقانی، معزی، ناصر الدین عین الملک، شهاب الدین نسفی، سعدی، نجیب الدین نعال، سعدالدین صاحب دیوان، خواجه ابراهیم خواجه رشید، خوارزمشاه، محمود سبکتکین، ناصر خسرو؛ ص 496 و 500 و در ص 502-505 اشعاری زیر عنوان الفهلویات به زبان قدیم ایرانی است؛ در ص 506-509 رباعیاتی زیر عنوان النیریزیات به زبان اهالی نیریز فارس می‌باشد، خواجه نصیر طوسی، فخر الدین کرمانی، خیام، ابوسعید ابوالخیر (این بخش اخیر هم رباعیات است)، سیف الدین باخرزی، علاء الدنیا صاحب دیوان، حمید الدین، سوزنی، مهستی، عنصری، فرخی، عسجدی، فردوسی (دوبیتی که هر یک یک مصراع آن را سروده‌اند)، نجم الدین ابهری، کمال اسماعیل، مجیر الدین بیلقانی، مجدالدین همگر، شمس الدین نصیر، سراج الدین قمری، عایشه مقری، کمال الدین کوته پای، بنت کعب. سپس رباعیات و قطعاتی بدون ذکر گوینده آنها می‌باشد و در آخر نسخه نیز فردهایی بدون اینکه گوینده آنها معین شده باشد ثبت گردیده است.