تذكرة ابن عراق

● تذكرة ابن عراق / تراجم / عربی taḏkirat-u ibn-i ‘irāq ابن عراق، علی بن محمد، 907-963 ebn-e ‘arāq, ‘alī ebn-e mohammad (907-963) مؤلف این رساله ــ ابن عراق ــ در کتب تراجم و فهارس، شافعی دانسته شده و اصولاً در کتب تراجم شیعی نام او دیده نشده، جز این که در «الذریعه» ذیل عنوان تذكرة ابن عراق، حسن حال وی استظهار شده است. اما محتوای این کتاب نشان‌دهنده آن است که مؤلف یکی از علمای شیعه بوده و این کتاب مورد سخن از مآخذ مهم تاریخ و فرهنگ شیعه است و نکات مهمی را در این زمینه دربردارد. در این نسخه ــ که منتخب است ــ مواردی یاد شده از استخلاص زندانیان به‌وسیله سخنان و اشعار مشتمل بر اصول مهم اعتقادی شیعه که به صورت طعن و کنایه ادا شده است. یکی از این موارد اشعار زیبایی است ــ که در حدود دو صفحه از نسخه را فرا گرفته ــ از گوینده شهیر شیعی ابن منیر طرابلسی که به قصد تخلیص خادم خود به نام تتر و وادار کردن حکومت به عطف توجه نسبت به حال او سروده شده است. در این اشعار اشارات بسیار تند و زیبایی نسبت به عناصر نامطلوب نزد شیعه شده است. همچنین در این اشعار مقارنه بین رد شمس و شمس القمر شده و اشاراتی به حرکات عایشه، طلحه، زبیر، معاویه و عمرو عاص شده که بسیار جذاب است. (صدرائی خوئی) [الذریعة 27/4؛ فهرست مخطوطات مكتبة كوپریلی 21/2-22 با عنوان «التذكرة الصغرى المسماة بالسفينة في المحاضرات»؛ سفینه دیگری در فهرست مخطوطات کتابخانه الازهر مصر با عنوان «السفينة الأدبية» معرفی شده که متعلق به یکی از علمای شیعه با تملکی از محمد مکی بن محمد از ذریه شریف ابی عبدالله الشهيد مکی (شهید اول) در سال 1170ق، موجود است، که گویا نسخه دیگری از سفینه حاضر است. قاهره، فؤاد سید 461/1، ش 12324ز)؛ دنا 1055/2)]