تحفة المحمدية

● تحفة المحمدية / هیئت / فارسی tohfat-ol mohammadīya کاشف یزدی، قاضی بن کاشف الدین محمد، - 1075 قمری kāšef-e yazdī, qāzī ebn-e kāšef-od-dīn mohammad (-1665) اهدا به: اعتمادالدوله حاتم بیگ صافی اردوبادی تاریخ تألیف: 1019 ق مشتمل است بر «مقدمه» و سه «فصل»: مقدمه در بیان مجملی از سبب ضوء صبح و شفق و ظلمت لیل؛ فصل 1. سبب صبح کاذب و صادق؛ 2. اختلاف صبح و شفق؛ 3. بعضی افکار لطیفه. در این رساله ابتکاراتی در حل مسائل و مشکلات نجومی به کار برده که جای جای آن گواه بر این مطلب است و یکجا پس از اینکه در رساله‌ای معین می‌کند که زمان صبح و شفق در چه وقت اطول و چه موقع اقصر از دیگر اوقات سال است و آن را نزد شیخ بهائی می‌فرستد. شیخ پس از تحسین بلیغ از او می‌خواهد که برهان هندسی بر استعلام زمان صبح و شفق از عرض اقلیم رویت بنویسد و اگر می‌تواند کیفیت زیادتی آنها را به اعتبار بودن آفتاب در اجزای فلک البروج نیز معلوم نماید، و او چنانکه خود گوید به بعض افکار دقیقه عمیقه در این مطلب مهتدی شده که هیچکدام از متقدمین و متاخرین از اصحاب صناعت ریاضی به آن نرسیده بودند و بعد از آن «امتثالا لامر الاستاد اسعدالله تعالى له المهاد فی یوم المعاد (یعنی شیخ بهائی) رساله عربیه در غایت بسط براهین هندسیه تألیف نمودم» که چون آن را «بخدمت ایشان فرستادم تحسینات عظیمه فرمودند». (غلامعلی عرفانیان) آغاز: بسمله آغاز سطوح نیر مقال طلوع صبح محامد ایزد متعال تواند بود که صباح با ارتیاح را مطلع دیوان ایام و شفق شام را مقطع آن مجموعه انتظام ساخت انجام: آن افکار با آن براهین در آن رساله عربیه مذکورست در اینجا بجهت خوف از تطویل در مقال و رفع ملال باین اقتصار شد اگر خواهند که بر تفصیل براهین اطلاع یابند به آن رساله رجوع نمایند، تمت الرساله بعون الله [دنا 997/2 (8 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 2845/4]