تحفة الغرائب (ترجمه)

● تحفة الغرائب (ترجمه) / دعا / فارسی tohfat-ol qarā'eb (t.) رشتی اصفهانی، محسن بن محمد رفیع، ق13 قمری raštī esfahānī, mohsen ebn-e mohammad rafī' (-19c) وابسته به: تحفة الغرائب فی ترتیب جواهر القرآن؛ هروی، محمد بن محمد (قرن 9) مؤلف در توضیح این اثر می‌گوید که استادش، شیخ عبدالعلی بن محمد گیلانی رشتی، پس از تفحص بسیار کتابی فارسی به نام «جواهر القرآن» از احمد بن محمد بن ابراهیم قمی در مدینه منوره یافت شامل خواص آیات کریمه که از آن در تألیف کتاب «تحفة الغرائب» بهره برده شده و کتاب را با ترتیب مخصوص به عربی نوشته بود. بنا بر وصیت وی پس از مرگش کتاب عربی به دست شیخ محسن رسید و او کتاب را برای یکی از شاگردان مورد اعتمادش ترجمه نموده تا از بین نرود. آیات را که برای مقاصد مخصوص خوانده می‌شوند، در دوازده «باب» (ورد) گرد آورده موافق اسامی دوازده امام و ماه‌های سال و بروج فلکی و پس از هر وردی به روش استادان علم اعداد، عددی از کبیر و وسیط و صغیر و خاتم و خاتم خاتم و خاتم خاتم خاتم قرار داده، و هر عددی را به ایامی معین بنحوی که از ائمه (ع) رسیده تعیینی داده است. به واقع این کتاب همان کتاب تحفة الغرایب هروی است که مؤلف با زدودن نام هروی و افزودن مقدمه‌ای بر این کتاب آن را به استادش نسبت داده و عنوان کرده که بنا بر وصیت وی به ترجمه کتاب دست زده است. در حالی که با تطبیق و مقابله کتاب هروی با این کتاب مشخص می‌شود که کلمات و جملات متن هیچ تغییری ندارند و اصولاً ادعای ترجمه بودن این کتاب واهی است. به عنوان مثال مقدمه هروی را این گونه بازنویسی کرده است: «چنین گوید بنده ... عبدالعلی بن محمد الجیلانی ... که بعد از چند سال از خروج وطن به مکه معظمه ... که از سیاحت قلیل خویش فارغ شده عزیمت ملک اصفهان می‌نمودم. در بعضی بلاد استفسار مجموعه‌ای که مأمور به اخذ آن بودم می‌نمودم و به هر کس که می‌رسیدم شرحی از اظهار طلب آن می‌سرودم. لیکن هر چه می‌پیمودم به اثری نمی‌رسیدم تا در ناحیه‌ای از نواحی مصر رسیدم. عزیزی از هموطنان خود را که در آن جا مجاور بود دیدم گفت در مدینه مشرفه کتابی دیدم که عزیزی از بزرگان مدینه در دست داشت و به زبان فارسی بود و عربان را از آن حظی نیست و اغلب آیات کلام ربانی و خاصیت آن ...» [مجلس شورا 29/1: 226-225]