تحفه شاهی

● تحفه شاهی = ترجمه برء الساعة / طب / فارسی tohfe-ye šāhī = t.-ye bor’-os sā‘a تنکابنی، احمد بن محمد حسین، ق13 قمری tonekābonī, ahmad ebn-e mohammad hoseyn (-19c) وابسته به: برء الساعة؛ رازی، محمد بن زکریا (251-313) اهدا به: فتحعلی شاه قاجار «برء الساعه» یکی از کتاب‌های «زکریای رازی» در بیان معالجات سریع امراض است که در بیست و سه «باب» به زبان عربی تدوین شده است. رساله حاضر ترجمه فارسی اثر مذکور می‌باشد که مترجم جهت تکمیل آن، هفت باب از خود بر آن افزوده و تعداد ابواب آن را به سی «باب» رسانده است: 1. صداع؛ 2. درد چشم؛ 3. زکام؛ 4. درد دندان؛ 5. برآوردن دندان به آسانی؛ 6. بوی دهن؛ 7. خناق؛ 8. علق که در گلوبند شده باشد؛ 9. درد شقیقه؛ 10. صرع؛ 11. امراض گوش؛ 12. رعاف؛ 13. بواسیر؛ 14. نواصیر؛ 15. زخم‌های کهن؛ 16. زخمهای تازه؛ 17. سوختن آتش؛ 18. خروج مقعده؛ 19. قولنج؛ 20. خلفه؛ 21. زحیر؛ 22. عرق النساء؛ 23. تعب واماندگی؛ 24. خارش دست و پا و سایر اعضا در فصل زمستان؛ 25. تدبیر حفظ موی از سفید شدن؛ 26. تدبیر رفع و ستردن موی بی نوره؛ 27. گند بغل و گند عرق؛ 28. تدبیر رفع لاغری مفرط؛ 29. بیان احتیاط از زهرها؛ 30. علاج سمومات خاصه. [توضیح: ترجمه دیگری از برء الساعة وجود دارد با آغاز: «چنین گوید حکیم کامل و فیلسوف فاضل محمد بن زکریا الرازی غفرالله ذنوبه که روزی در خدمت ابی القاسم عبدالله که یکی از وزرای آن عصر بود نشسته بودم» که در بعضی از فهرست‌ها بدون احتمال (مجلس شورا 19: 245 و 35: 145) یا با احتمال (ملک 6: 348) همین ترجمه تنکابنی دانسته شده است. بر همین اساس در دنا (2: 965) حدود ده نسخه از آن در ذیل همین تحفه شاهی معرفی شده است. اما قراین موجود از جمله وجود نسخه‌هایی از این ترجمه در یک یا دو قرن پیش از زمان حیات تنکابنی نشان می‌دهد که این ترجمه از کسی غیر از اوست. همچنین نسخه‌هایی از همین ترجمه در دنا (2: 267) و همچنین فنخا در ذیل ترجمه‌های ناشناس برء الساعة (جلد 5، صص 900-897) و بدون تفکیک از ترجمه‌های ناشناس دیگر آمده است. برای دسترسی یکجا به همه نسخه‌های این ترجمه، همه آنها (از جمله آنها که پیش‌تر در فنخا آمده است) تحت عنوان «ترجمه برء الساعة» خواهد آمد. همچنین در فهرست آستان قدس (19: 67) نسخه دیگری از ترجمه برء الساعة معرفی شده به احتمال قوی از همین تنکابنی دانسته شده است، که با توجه به قراین از او نیست و آن هم با عنوان «ترجمه برء الساعة» معرفی خواهد شد.] آغاز: بسمله حمد بیحد و ستایش لاتحصی و لاتعد نثار بارگاه و ایثار پیشگاه کبریای حکیمی را سزد که طبع نوع آدمی از چهار طبع مختلف الطبیعه الفت ترکیب فرموده در هر گیاهی داروی دردی نهاده و ... اما بعد چنین معروض می‌دارد اقل عباد احمد بن محمد حسین الشریف الطبیب التنکابنی که چون بخت بلند و طالع فیروزمند ... فتحعلی شاه قاجار انجام: و سیر و پیاز و تخم تر تیزک مساوی هم پخته مرهم سازند بکار دارند چاپ: این ترجمه به سالهای 1297، 1304، 1317ق. همراه با رساله «اسهالیه» و «مطلب السؤال» در تهران به چاپ سنگی رسیده است. [نسخه‌های منزوی 496/1-497؛ الذریعة 200/1 و 301/4؛ فهرست کتب چاپی پزشکی 109؛ فهرستواره منزوی 3314/5 و 3339؛ مشار فارسی 1277/1؛ دنا 965/2 (20 نسخه)]