التبيان في علم البيان المطلع على اعجاز القرآن

● التبيان في علم البيان المطلع على اعجاز القرآن / معانی بیان، علوم قرآن / عربی at-tibyān fī ‘ilm-il bayān-il maṭla‘ ‘alā i‘jāz-il qur‘ān زملکانی، عبدالواحد بن عبدالکریم، -651 قمری zamlakānī, ‘abd-ol-vāhed ebn-e ‘abd-ol-karīm (-1254) تمام مباحث علوم معانی و بیان و بدیع را با عناوین «سوابق» و «مقاصد» و «لواحق» مورد بررسی قرار داده است: السوابق: در سه «مقدمه»: 1) فضل علم البیان، 2) بیان حصر مواقع الغلط فی اللفظ، 3) طریق تحصیله؛ المقاصد: در سه «رکن»: 1) الدلالات الافرادية، در سه باب، 2) مراعات احوال التألیف، 3) معرفة احوال اللفظ و اسماء اصنافه فی علم البدیع؛ اللواحق: فی بیان الجهة التى تحصل بها البلاغة و الاعجاز فی القرآن. آغاز: بسمله، الحمدلله الذی انطق السنة الاقلام باحکام الاحکام- و لم اجد من المصنفات فیه الا القلیل مع انها مشحونة بالقال و القیل و اجمعها کتاب دلائل الاعجاز- فانه جمع فاوعی- غیر انه واسع الخطو کثیر اما یکرر الضبط فقید للتبویب طرید من الترتیب- و قد سهل الله جمع مقاصده و قواعده و ضبط جوامحه و شوارده مع فرائد سمح بها الخاطر و زوائد نقلت من الکتب و الدفاتر هذا و ان تالیفه وقع فی ایام قلائل- و قد رتبته على سوابق و مقاصد و لواحق انجام: و قد اطلعتک بهذا الکتاب على ریاض کنت عنها فی عمیا و عن طلابها فی خبط عشواء فان حدثک نفسک الى مراجعته- اراک الحق جلیا بعد ما کان عنک خفیا و انجلی عن صدی الشک و الارتیاب و علمت من این یقتبس الصواب- و ان لا یظفر به الا طبعا سلیما و خاطرا مستقیما انه سمیع النداء مجیب الدعاء بمحمد و آله الاصفیاء البررة الاتقیاء- و اماتنا على محبتهم انه على ذلک قدیر بالاجابة جدیر و هو حسبنا و نعم الوکیل. چاپ: تحقیق احمد مطلوب و خدیجة الحدیثی، بغداد، الطبعة الاولى، 1964م، 256ص [دنا 780/2؛ بروکلمان 1 ص 528 و ذیل یکم: 736؛ قاهره 181/2؛ معجم المؤلفین 209/6] شرح و حواشی: 1- المجید فی اعجاز القران المجید؛ زملکانی، عبدالواحد بن عبدالکریم (-651)