تاریخ شاپور (ترجمه)

● تاریخ شاپور (ترجمه) / داستان / فارسی tārīx-e šāpūr (t.) زند، عبدالحسین، ق14 قمری zand, ‘abd-ol-hoseyn (-20c) اهداء به: مظفرالدین شاه و عین الدوله تاریخ تألیف: اردیبهشت 1321 تا 1323ق کتاب مفصل و بسیار جالبی است در احوال شاپور فرزند هرمز فرزند گودرز که پدرش به دست اعراب قبیله بنو قیصر، به شیخوخیت حسان بن نعمان در حمله به جزیره خوشاب کشته می‌شود. مادر شاپور، پریچهر به کمک غلام خود فیروز، کنیزش گلنام و به همراهی خواهر بزرگتر خود، همایون دخت می‌گریزد و شاپور را در پناهگاهی دور از دسترس اعراب به دنیا می‌آورد. پس از چند روز، فیروز که در حال تلاش برای تهیه مایحتاج مخدومان خود است به دست اعراب که دیگر جزیره را تصرف کرده اند می‌افتد. اما با خوش برخوردی حسان بن نعمان مواجه می‌شود. رابطه اعراب و این چند فارسی پس از چند بار هدیه فرستادن و دید و بازدید، به نیکی می‌گراید. ایشان اسلام می‌آورند و شیخ بنوقیصر جنوب جزیره را در حکمی تحت اختیار همایون دخت و پریچهر و و فرزندانشان، شاپور و ماه آفرید (دختر تازه به دنیا آمده همایون دخت که در زمان حمله اعراب در شکم مادر بوده است) می‌گذارد. کل کتاب سرگذشت شاپور و ماجراهای وی است که سرانجام به حکمرانی او بر ولایت فارس و شهر شیراز در عهد هارون الرشید و برمکیان می‌انجامد. مترجم کتاب که در مقدمه، خود را عبدالحسین زند معرفی می‌کند ماجرای ترجمه کتاب را به این صورت شرح داده که در آغاز اردیبهشت 1321 هجری و در عهد مظفرالدین شاه قاجار و در روزگاری که تحت سرپرستی شاهزاده عین الدوله صدر اعظم، فضلا با فراغ بال به ترجمه و طبع افسانه‌های دلپذیر که در انتشار و اشاعه تهذیب اخلاق بی‌نظیرند می‌پردازند، وی نیز به پیشنهاد دوستی، چند ماهی را صرف ترجمه یکی از افسانه‌های نوشته شده به فرنگی می‌کند. مورد انتخابی وی ترجمه تاریخ شاپور از فرانسه به فارسی است. اصل کتاب به عربی است و به روایت محمد ابن نصر ابن بابک فارستانی، از ندمای شاپور تحریر شده است. در قرن ششم هجری یکی از موبدان فارسی در وسرات هند آن را از عربی به گجراتی برمی‌گرداند. سپس در ادوار بعد، دانشمند زبان‌های شرقی کاربن کایلوس آن را از گجراتی به فرانسه ترجمه می‌کند. همین ترجمه فرانسوی است که در اختیار عبدالحسین زند بوده و به فارسی برگردانده شده است. نثر کتاب ساده و دارای عناصری از تناسب‌سازی‌های غیرافراطی نثر گذشته است. از ویژگی‌های کتاب، استفاده از ابیات فارسی به میزان بسیار کم در خلال نثر روان و ساده کتاب است. او خود در این باره در مقدمه‌اش نوشته: «هر کجا مترجم مذکور (کاربن کایلوس)، عبارات گجراتی را که معنی اشعار عربیه بوده ترجمه تحت اللفظی نموده این حقیر بر طبق همان معنی شعری انشا کرده و اگر تقریبا مطابق همان مطلب بیتی چند از شعراء سابقه به خاطر داشتم بنگاشتم، که لطافت و سلاستی در طی حکایت آشکار شود و طبع خواننده از قرائت آن دچار انضجار نگردد. و چون غرض این بنده نگارنده فهم عموم ناس بود، از اندراج لغات غریبه و عبارات غامضه اجتناب نمود». مترجم بر ساده بودن سبک نثر ترجمه خود تاکید دارد و در پایان همین مقدمه، خواهش کرده: «از دانشوران کرام و ادباء فخام متمنی آنم که بر عیب سادگی این ترجمه چشم اغماض فرا پوشند ... که این حقیر این لباس ساده را بجای جامه دیبا، محض فهم قاطبه هموطنان در اندام زیبای این داستان پوشانیدم». کتاب حاضر در دو جلد تدوین شده است. از تاریخ ذکر شده در بالای صفحه اول و نیز دیباچه مترجم در جلد نخست و نیز تاریخ نگارش پایان جلد دوم بر می‌آید که ترجمه این کتاب حجیم، از اردیبهشت 1321 تا 1323ق به طول انجامیده است. (جواد بشری) آغاز: بسمله- گوهر حمد و جوهر ثنائی که از میامن برکات و قراین لمعات آن وجنات مقیمان صوامع ملکوت و سكان مواضع ناسوت بفروغ وجود و پرتو خلود منور و مصور گشته، نثار دربار پروردگار رحیم ... و بعد این حقیر فقیر مستمند، عبدالحسین زند در آغاز اردیبهشت سنه 1321 هجری که جهان از خرمی رشک بوستان بهشت بود با یکی از دوستان عزم بوستان کرده در باغی از خارج شهر که صفا و لطافتش از فردوس یاد می‌داد بتفرج مشغول و رشته کلام را در لآلی معقول و منقول بسط همی دادیم