تاریخ اکبری

● تاریخ اکبری = محمدت نامه ایزدی = اکبرنامه = تاریخ اکبر شاهی = آئین اکبری / تاریخ هند / فارسی tārīx-e akbarī = mahmadat-nāme-ye īzadī = akbar-nāme = tārīx-e akbar-šāhī = āyīn-e akbarī علامی، ابوالفضل بن مبارک، 958؟-1011؟ قمری ‘allāmī, ab-ol-fazl ebn-e mobārak (1551-1603) تاریخ تألیف: 1004ق مؤلف برادر ابوالفیض فیضی شاعر است. تاریخ مفصل و سال‌شمار دوران سلطنت جلال الدین اکبر شاه بابری گورکانی (963-1014ق) است، در یک «مقدمه» و سه «دفتر»: 1. ولادت اکبر شاه و زایچه و طالع او و ذکر دایگان وی و نیز تاریخ اجداد او؛ 2. تاریخ اکبر شاه از جلوس (963ق) تا اواسط سال هفدهم پادشاهی (979ق)؛ 3. تاریخ وقایع از سال 980ق تا سال 47 پادشاهی اکبر شاه (1010ق). تألیف کتاب در 982ق آغاز و جلد دوم آن در شعبان 1004ق پایان یافته است. پس از آن مؤلف تا سال 1010ق به تحریر جلد سوم اشتغال داشت اما در این زمان با قتل او کار نگارش کتاب ناتمام می‌ماند. برخی از محققان آیین اکبری را جلد آخر اکبرنامه دانسته‌اند. ولی این نظر درست نیست و آیین اکبری اثر مستقل و جداگانه و دائرة المعارف‌گونه‌ای است که ابوالفضل علامی آن را در شرح نهادها و آیین‌های دوران اکبر شاه و دربار او در 1006ق تألیف کرده است. (حافظیان و حکیم) آغاز: بسمله، الله اکبر این چه دریائیست ژرف و شناختنی شگرف که حقیقت پذیران دقیقه رس و روشن ضمیران صبح نفس که باریک بینان جدول آفرینش و پرگار کشان لوحه دانش و بینشند [آغاز قسمت دوم: جلوس مقدس حضرت شاهنشاهی بر اورنگ فرماندهی جهانبانی سلسله انتظام کارگاه آفرینش که مظاهر حقیقت نمای شهود شواهد قدرت واجب الوجود است وابسته بفرمانروایی بزرگ نهادی باید که بار عالم و عالمیان را ببازوی تأیید الهی بر سر تواند گرفت] انجام: قسمت اول: الحمدلله که ذکر این سلسله رفیعه ... انتظام یافت و بنگارش این فهرست رفعت و عنوان دولت ذره هوا سرشت ابوالفضل سعادت پذیر شد..کلکم که سرش زبان غیب است ×× گنجینه گشای کان غیب است / زانکس که نگه کند بتمکین ×× انصاف طلب کنم نه تحسین / این نامه سزای آفرین باد ×× انشاء الله که اینچنین باد. قسمت دوم: باین جنبش کلک گردون خرام ×× به پایان برم این گرامی کلام. چاپ: -کلکته، 1877 تا 1886م، سربی، وزیری؛ لکنهو، 1310ق، سنگی؛ لکنهو، 1331ق، سنگی؛ دهلی، به اهتمام میر سید احمد خان بهادر، 1272ق، قطع بزرگ؛ لکنهو، 1882م [دنا 673/2 (49 نسخه)؛ الذریعة 276/2؛ نسخه‌های منزوی 4570/6؛ فهرستواره منزوی 1131/2-1133؛ مشترک پاکستان 402/10؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج9، ص720-722؛ دانشنامه ادب فارسی، ج4، ص242] شرح و حواشی: 1- دیباچه تاریخ اکبری = دیباجه اکبرنامه؛ علامی، ابوالفضل بن مبارک (958-1011) 2- مختصر مظفری = تحریر و تلخیص تاریخ اکبری؛ سپهر کاشانی، عباسقلی بن محمد تقی (1268-1342)