بیطارنامه

● بیطارنامه / حیوان شناسی / فارسی baytār-nāme بیگدلی، عباسقلی، ق 11 قمری bīgdelī, ‘abbās-qolī (- 17c) اهدا به: شاه عباس ثانی صفوی (1043-1078ق) تاریخ تألیف: رمضان 1070ق کتابی در بیان اوصاف اسب و بیطاری و علامات امراض و کیفیت و طرق علاج آنها، که از متنی ترکی ترجمه نموده؛ دارای یک «دیباچه» و چهار «باب» و یک «خاتمه»: باب اول: در وصف اسبان و چگونه بودن رنگ و نگاه داشتن ایشان به طریق متقدمان، در ده «فصل»: 1) در باب اسبان، 2) لون اسب که چگونه به کار آید، 3) نگاه داشتن اسب، 4) حفظ اسبان از رهگذر جو و کاه و علف، 5) نگاه داشتن اسب در فصل زمستان، 6) محافظت کردن پشت اسب که ریش نشود و کوفت نیابد، 7) فربه کردن اسب، 8) هرگاه خواهند اسب را از خامی به در آرند، 9) بدان که هرگاه سپاهی در روز مصاف، 10) سواری کردن و تازیانه زدن؛ باب دوم: در اسباب علت و امراض و علاج ایشان؛ باب سیم: در شناختن بدی و عیب و هنر اسبان، مشتمل بر هشت «فصل»: 1) شناختن نیکی و بدی اسب، 2) شناختن خجستگی اسب، 3) شناختن شبکوری، 4) شناختن اسب اعمش، 5) شناختن اصمی و ابکمی اسب، 6) شناختن چپ دستی اسب، 7) شناختن اسب ارجل، 8) سیاه کردن سفیدی دست و پای اسب؛ باب چهارم: در خاصیت دماغ و دل و غیره اعضای اسب و استعمال نمودن آن به طریق حکمت؛ خاتمه: در نصایح استعمال و به موقع رسانیدن آن. آغاز: سپاس بی قیاس لایق خالقی است که محبان آگاه و مخلصان درگاه را به اشاره بشارت اولئک هم المقربون بنوازد و به آرایش در خور قاهری است که طاغیان گمراه و بنده تباه را به آتش تقید یلعنهم الله بگدازد و کریمی که طلعت هر موجود از آثار اوست. ستایش کی شود یارا میسر ×× چرا احصی ثنا گوید پیمبر انجام: و از همه سرمایه جز نابود و ذخیره دربار ندارد پرده پوشی با همه بینائی کار دیده دوربین حقیقت گزین است. پرده‌های چشم خود بر خویش می‌پوشم که نیست ×× عیب پوش مردمان جز دیده بینای من چاپ: ضمن گنجینه بهارستان، علوم و فنون-3، فرسنامه -1، مسلسل 16، تهران، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، 1387ش، با تصحیح سپیده کوتی [دنا 605/2 (10 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 3805/5]