بیان محمود

● بیان محمود = بیان المحمود / تراجم / فارسی bayān-e mahmūd = bayān-ol mahmūd محمود میرزا قاجار، 1214-1271 ؟ قمری mahmūd mīrzā qājār (1800-1855) اهدا به: فتح علی شاه قاجار تاریخ تألیف: 1240ق تذکره‌گونه‌ای است شامل یک «مقدمه» و دو «قسمت»: مقدمه در ذکر مؤلف و سبب تألیف و مدح شاهنشاه؛ قسمت اول در ذکر احوال سیصد تن از شعرای معاصر و به ترتیب حروف تهجی؛ قسمت دوم انتخاب ابیات غزلی شعرای مذکور در فهرست کتاب با منظور داشتن حروف اول و آخر به‌طریقی که جوانان را در مشاعره به‌کار آید، و این قسمت مشتمل است بر یکصد و هشتاد «باب»: 1. باب الف از ردیف الف: اشکک را قاصد کویش کنم ای ناله بمان ×× زانکه صد بار برفتی اثری نیست ترا؛ 2. باب با از ردیف الف: بیک نگاه تو دادیم هر چه باد آباد ×× جهان فانی و عقبای جاودانی را؛ و به همین ترتیب است تا باب یاء ردیف یاء: یکبار نخواندند و نگفتند کجایی ×× تا چند توان رفتن ناخوانده بجایی. در صدر هر باب اول شعر پدر خود «خاقان» را آورده و بعد ترتیب حروف را رعایت کرده است. نخستین شاعر مندرج در فهرست الفبایی «احمد علی میرزا» برادر مؤلف است، و آخرین شاعر «یوسف گرجی». در فهرست مزبور بعضی از شعرا را فقط به نام و تخلص و مولد و موطن مذکور داشته است و برخی را تا حدود بیست سطر شرح حال نگاشته است. (گلچین معانی) محمود میرزا تمام آثار خود را در یک مجلد به نام «مجمع محمودی» جمع کرده و نسخه آن شامل سفینه محمود، منتخب محمود، گلشن محمود، مخزن محمود، نقل مجلس، سنبلستان، پرورده خیال، مقصود جهان، تذکرة السلاطین، محمود نامه، رساله در رؤیا، صادقه، نصائح المسعود، درر المحمود و بیان محمود می‌باشد. آغاز: بیان محمود در ستایش خداوند معبود سبحان التحدید و الحدود و ستایش شایان بر واجب الوجود اقدس عن وصف التکثر و الشهود از ممکن محال خواهد بود. انجام: زد به تاریخش رقم کلک همایون سپهر ×× کاین بیان از هر زبان محمود چون چارم کتاب / در جهان چندان بماند شاه کز غیبی سروش ×× هر زمان آید ندای ذلک یوم الحساب چاپ: مشار فارسی: 3038 [الذریعة: 42/20 و 177/26؛ دنا 589/2 (8 نسخه)؛ تاریخ تذکره‌های فارسی ص 137؛ فهرستواره منزوی 1858/3]