بوستان خیال

● بوستان خیال = خورشید نامه / داستان / فارسی būstān-e xīyāl = xoršīd nāme خیال گجراتی، محمد تقی بن محمد غوث، -1173 ؟ قمری xīyāl-e gojrātī, mohammad taqī ebn-e mohammad qaws (- 1760) تاریخ تألیف: 1169ق؛ محل تألیف: مرشدآباد هند کتابی است مفصل (17 جلد) در داستانها و افسانه‌ها و دارای چند «گلستان» و هر گلستان خود چند «گلشن». نام چند تن از قهرمانان این داستان: شاهزاد معزالدین (شاهزاده ای که کتاب را بنام او نوشته) حکیم قیطاس، اقبال شاه، طاقی شاه، اشبوط، ضرون، ملکه گلغذار، نوبهار، آذر شاه، اسب شاه، مرطوب شاه، صار منکوس، ملکه سروسهی، حکیم اخشیخان، سلطان اسماعیل، امیر نظام الدین، امیر ناصر الدین یکه تاز، خواجه شمس القمرین وزیر و امیرکبیر جهان سالار و خواجه شمس الدین. فراهم آورند این داستان گاه شیوه خالص داستان سرایی را ترک گفته و پاره ای از اطلاعات علمی، نجومی و تاریخی و جغرافی را با داستان می آمیزد و می کوشد که کار از بیهوده گی و خیالی بودن محض خارج گردد. مؤلف خود در اواخر گلستان دوم به این نکته اشارت دارد. نویسنده این داستان از رموز حمزه نیز یاد می کند: «این قدر که قلمی شد ... تحریر اسامی چندی بیش نیست قصه خوان مربوط فی الجمله هم آن را ضبط می تواند کرد تا در مجالس جهت اظهار کمال، او را بکار آید و این قدر را مستمع هم با وجود عدم شوق به امثال هذا می تواند شنید و یاد گرفتن این اسامی چندان اشکال ندارد چه در رموز قصه حمزه بعضی از اسماء طولانی را ذکر کرده اند و قصه خوانان آن را به حافظه سپرده اند و می گویند مانند سهلان بن سهل اژدها چشم کرگدن پیشانی، مناره گردن.» داستان سرا اشعاری نیز از خویشتن و از دیگران در داستان گنجانیده از جمله شاعرانی که نام آنان در این داستان آمده: نظامی، و مولوی است. (عبدالحسین حائری) چاپ: بخش‌هایی از آن به سال 1309ق در بمبئی هند و 1336ق در لاهور و سال 1964م در پیشاور و اندکی از آن نیز در مجله ایران زمین (سال دوم و سوم، 1362-1363هـ) چاپ شده است. [الذریعة 156/3؛ دانشنامه جهان اسلام 549/4؛ نسخه‌های منزوی 3742/5؛ مشترک پاکستان 1053/6؛ فهرستواره منزوی 291/1؛ مشار فارسی 794/1؛ فرهنگ سخنوران /199]