بناء المقالة الفاطمية في نقض الرسالة العثمانية

● بناء المقالة الفاطمية في نقض الرسالة العثمانية / کلام و اعتقادات / عربی banā'-ul maqālat-il fāṭimīyya fī naqd-ir r.-il 'uṯmānīyya ابن طاوس، احمد بن موسی، -673؟ قمری ebn-e tāvūs, aḥmad ebn-e mūsā (- 1275) از ابوعثمان عمرو بن بحر جاحظ (150-255) دانشمند معتزلی کتابی به نام «کتاب العثمانية» به یادگار مانده که در آن از سخنان شیعیان خرده گرفته است. مسعودی در مروج الذهب (253/3) و ابن ندیم در فهرست به همین نام (بخش چاپ نشده آن از نسخه چستربیتی) و ابن ابی الحدید در شرح نهج البلاغه (253/3) از آن یاد کرده‌اند. ابو جعفر محمد بن عبدالله اسکافی سمرقندی (- 240) در زمان زندگی جاحظ در برابر آن کتاب «نقض العثمانیه» نوشته است و بندهایی از این نقض را ابن ابی الحدید آورده است. ابن ندیم در سرگذشت اسکافی از این کتاب یاد ننموده ولی از کتاب «فضائل علی» او یاد کرده است. سید مرتضی در امالی (194/1) از عثمانیه یاد نکرده است و در شافی او و تلخیص طوسی از آن هم یادی از آن دیده نشد. خود جاحظ در «حیوان» (11/1) و در کتاب «المعرفة» (ص 261) از آن یاد کرده است. این هم گفته شود که ابن ندیم گذشته از «کتاب العثمانية» از «کتاب الرد علی العثمانية» همو نیز یاد نمود. پس می‌توان گفت که جاحظ به روشی که در تألیفات خود داشته و برای خوشایند هر گروهی کتاب می‌نوشته است به سود رافضیان از همین کتاب در آن کتاب دوم خود خرده گرفته است با اینکه از نقضی که اسکافی بر عثمانیه او نوشته چندان خوشش نیامده است. شیخ مفید بغدادی شیعی کتاب «الرد علی العثمانية للجاحظ» دارد (نجاشی ص 284؛ الذریعه 192/10؛ فوائد رضویه). ابی احوص مصری متکلم (معالم ص 127؛ الذریعه 211/10) هم «الرد علی العثمانية» دارد. ابن طاوس جمال الدین ابوالفضائل احمد بن موسی بن جعفر بن الطاوس فاطمی حسنی حلی فقیه اصولی ادیب (- 673) در نقض همین کتاب عثمانیه جاحظ «کتاب بناء المقالة الفاطمية فی نقض الرسالة العثمانية» نوشته و حسن بن علی بن داود آن را نزدش خوانده و او بدو اجازه قرائت داده است. ابن طاووس در این کتاب، ضمن نقل گفته‌های جاحظ آنها را رد می‌کند. به جز این، 9 رد دیگر هم بر کتاب جاحظ نوشته شده که مشخصات آنها در مقدمه چاپی «بناء المقالة الفاطمية فی نقض الرسالة العثمانية»، تحقیق سید علی عدنان غریفی، قم، مؤسسة آل البيت، آمده است. آغاز: بسمله. النازل علی الخواطف با کف الشوارق و اشهد ان لا اله الا الله شهادة يفتح بنيانها ابواب المغالق انجام: و يعتنق البيض الرقاق فكاهة ×× كأن شفار المشرفی الخرايد / و كم لأميرالمؤمنين مناقباً ×× علت جلت لا يطيبها المكايد چاپ: بناء المقالة الفاطمية فی نقض الرسالة العثمانية، تحقیق: سید علی عدنان غریفی، قم، مؤسسة آل البيت، 1411 ق [الذریعه 150/3 و 395/21؛ هدية العارفين 97/1؛ خاتمه مستدرک الوسائل: 433/2 -437؛ به صورت مفصل و جامع در فهرست نسخه‌های خطی دانشکده حقوق و علوم سیاسی و اقتصادی دانشگاه تهران: 261-279؛ حول تحقیق کتاب بناء المقالة الفاطمية فی نقض الرسالة العثمانية، مجمع علمی عراقی 75/1 و 328/3]