بغية العلماء و الرواة

● بغية العلماء و الرواة = ذیل رفع الإصر عن قضاة مصر / تراجم / عربی buġyat-ul ‘ulamā’ wa-r ruwāt = ḏayl-u raf‘-il iṣr ‘an quḍāt-i miṣr سخاوی، محمد بن عبدالرحمن، 831-902 قمری saxāvī, mohammad ebn-e ‘abd-or-rahmān (1428-1497) ذیل و تکمله‌ای است بر کتاب استادش احمد بن علی کنانی مشهور به «ابن حجر عسقلانی» (852ق) موسوم به «رفع الاصر عن قضاة مصر» که در آن شرح حال متولیان امر قضاوت در مصر از زمان فتح مصر به دست مسلمانان تا عصر ابن حجر به ترتیب طبقات سال‌ها و در هر طبقه، به ترتیب الفبا درج شده است. قابل ذکر است که ابن حجر، خود 22 سال صاحب منصب قضاوت بوده است. سخاوی در این ذیل، شرح حال 49 تن از کسانی را که پس از ابن حجر می‌زیستند یا معاصر با او بودند ولی نامشان در «رفع الاصر» نیامده یا این که اسمی از آنها به میان آمده ولی شرح حال تفصیلی شان بیان نشده آورده است و همان گونه که در پایان نسخه حاضر کاتب به نقل از خط وی آورده، این ذیل را «بغية العلماء و الرواة فی الذیل علی کتاب شیخی فی القضاة» نامیده است. وی در ضمن شرح حال افراد، ترجمه فرزندان و بعضاً پدران و اجدادشان را نیز بیان نموده و در مناسبت‌های گوناگون، مباحث نحوی، فقهی و مانند آنها را مطرح کرده و به بررسی اقوال علما پرداخته است. اسامی قضات مترجم در «ذیل رفع الاصر» عبارتند از: 1. برهان الدین ابراهیم ابن الدیری، 2. احمد ابراهیم کنانی عسقلانی، 3. احمد بن احمد انصاری خزوجی، 4. احمد بن احمد اسیوطی، 5. احمد بن عبدالله کنانی عسقلانی (ابن حجر)، 6. احمد بن محمد اذرعی، 9. احمد بن ناصر باعونی دمشقی، 10. احمد بن نصرالله کرمانی، 11. حسن بن علی حصنی حموی، 12. سعد بن محمد بن الدیری نابلسی، 13. زکریا بن محمد انصاری، 14. سلیمان بن ابی العزا ذرعی، 15. صالح بن عمر کنانی عسقلانی، 16. عبدالله بن شریک، 17. عبدالقادر دمیری، 18. علی بن محمد آدمی، 19. علی بن محمود سلمی حموی، 20. علی بن محمد سخاوی، 21. علی بن یوسف مصری، 22. عمر بن ابی بکر محمد، 23. عمر بن عبدالوهاب، 24. عمر بن محمد رازی، 25. محمد بن احمد کحکاوی، 26. محمد بن احمد بساطی، 27. محمد بن احمد اسدی، 28. محمد بن احمد تنسی، 29. محمد بن احمد شافعی، 30. محمد بن اسحاق سلمی مناوی، 31. محمد بن ابی بکر مالکی، 32. محمد بن عبیدالله کریزی، 33. محمد بن عثمان کرادی، 34. محمد بن علی قایانی، 35. محمد بن عمار مصری، 36. محمد بن عمرو حلبی، 37. محمد بن عمر قاهری، 38. محمد بن ابی بکر سدرش، 39. محمد بن محمد مصری، 40. محمد بن محمد کنانی، 41. محمد بن محمد بن صافی، 42. محمد بن محمد شافعی، 43. محمد بن محمد بغدادی، 44. محمد بن محمد شافعی، 45. محمد بن محمد بن شهاب غازی، 46. محمد بن محمد حنفی، 47. محمود بن احمد عنتابی، 48. یحیی بن محمد عناوی، 49. محمد بن احمد احمد بن مزهد. چاپ: قاهره، الدار المصرية للتأليف و الترجمة، محقق جودة هلال و محمد محمود صبیح، چاپ اول، 1385ق، 40+488ص. [کشف الظنون، ج1، ص 909]