برهان الکفایة (منتخب)

● برهان الکفایة (منتخب) / هیئت-فارسی borhān-ol kefāya (mn.) تونی، علی بن نجم الدین، ق9قمری tūnī, ‘alī ebn-e najm-od-dīn (- 15c) وابسته به: برهان الکفایة؛ شریف بکری، علی بن محمد (-7) منتخبی از «برهان الکفایه» علی بن محمد بن یحیی شریف بکری موصلی است. در الذریعه از برهان الکفایه و از احکام الاحکام ابی الخیر تقی الدین محمد بن محمد فارسی شاگرد صدرالدین محمد دشتکی یاد شده و می‌گوید که فارسی از برهان الکفایه گرفته و با افزودن چیزهایی بر آن این دفتر بساخت. در دیباچه و نیز در آغاز خاتمه از بکری یاد می‌شود و از بطلمیوس و درثیوس و کندی و والیس مصری و هرمس و ماشاء الله هم نامبرده شد. در دیباچه عبارت «و چنین گوید علی بن محمد بن الشریف البکری ... و نام کردم این کتاب گزیده را برهان الکفایه ... بسیار سخنان را کفایت باشد انشاءالله تعالی» که پس از عبارت «بدانکه علم نجوم بر دو قسم است ... که طالع زمانی و خداوند او و الله اعلم» در خود برهان الکفایه آمده در این گزیده نیست چنانکه در اینجا پس از حمد و صلوة ساده نه مانند برهان الکفایه عبارت «بدانکه این رساله کتابی است انتخاب کرده شده ... » آمده و پیداست که در برهان چنین چیزی نیست. گزیننده، برهان الکفایه را چندان دیگرگون نساخته و با اندک تغییری آن‌را به نام خود کرده است. مشتمل بر یک «مقدمه» و 12 «باب» و «خاتمه»: مقدمه علم نجوم بر دو قسم است 1) علم حساب و هندسه، 2) علم احکام؛ باب 1. احکام برج طالع مشتمل بر دوازده فصل؛ باب 1. احکام بیت المال ... مشتمل بر 9 فصل ... . گزیننده این رساله کاملاً معلوم نیست، برخی آن را تقی الدین محمد فارسی (-948ق) دانسته‌اند و برخی از فردی به نام علی بن مجم الدین تونی نام برده‌اند و در برخی ناشناس آمده است. نسخه با کتابت 861ق در دانشکده الهیات تهران انتساب به تقی الدین فارسی را منتفی می‌کند که این نسخه یا به خط علی بن نجم الدین تونی است و یا اینکه او مؤلف نیز هست. همه نسخه‌های موجود نیز یک منتخب است و فعلاً تا یافتن دلیل روشن همو را باید مؤلف دانست. آغاز: بسمله. حمد. صلوة. بدانکه این رساله کتابیست انتخاب کرده شده از کتاب برهان الکفایة که حکیم فاضل علی بن محمد شریف بکری تصنیف کرده مشتمل بر مقدمه و دوازده باب و خاتمه. مقدمه بدانکه علم نجوم دو قسم است یکی را از آن علم حساب و علم هندسه و علم کلی خوانند و دوم آن علم احکام است. انجام: بیشتر منجمان در بیرون آوردن اوقات بعاجل الحال عاجز آیند و سخنانشان از این جهت خطا شود. و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع و المآب. [فهرستواره منزوی 2827/4]