البرهان فی کیفیة تسطیح الکری

● البرهان فی کیفیة تسطیح الکری = رسالة البرهان = الاسطرلاب / اسطرلاب / عربی al-burhān fī kayfīyyat-i tasṭīḥ-il kurā = r.-ul burhān = al-usṭurlāb ابن صلاح، احمد بن محمد، -548؟ قمری ebn-e salāh, ahmad ebn-e mohammad (- 1154) اهدا به: سید اجل شمس الحکماء ابو منصور عیسی بن نعمان در دو «مقاله» است: 1. العلم؛ 2. کیفیة العمل و قسمة الصفایح و تخطیطها. وی (چنانکه در مقدمه می‌گوید) در باب اسطرلاب قطوع مخروطه (اسطرلاب مسطح) رساله‌ای جدا نوشته و (یا خواهم نوشت) اما رساله حاضر به کیفیت تسطیح کره (علمی و عملی) اختصاص داده زیرا دیگر مصنفات موجود در این باب تنها به یکی از این دو کیفیت پرداخته‌اند مانند تسطیح بسیط الکره بطلیموس و شرح آن از اسکندرانی و کتاب حبش حاسب و ابوالسمح قرطبی و بیرونی و فرغانی و فصل رابع از کتاب اسطرلاب کوشیار. ابن صلاح درباره کتاب فرغانی به‌تفصیل سخن گفته و بر آن خرده‌گیری بسیار دارد. آغاز: القول الاول من کتاب الاجل الاوحد کمال الدین ابوالفتوح احمد بن محمد بن السری المشتهر بابن الصلاح فی کیفیة تسطیح البسیط الکری و هو المعروف بالاصطرلاب (تا اینجا سخن قاضی زاده-یا ناقل دیگر-است و آغاز رساله از اینجاست): ان المعرفه و العم بنقل دوائر السطح الکری الى السطح المستوى لحقیق بالشرف ... اخرت الکلام فی القطوع المخروطیه لکتاب افرده فیها و هو الکلام فی الاصطرلاب المبطح و اما هذا الکتاب فانی تکلمت فیه فی السطح الذى یکون علی احد قطبی الشمال و الجنوب و هو الاصطرلاب الذى یکون خطوطه مستقیمه و مستدیره ... فی کل نوعی الاصطرلاب الشمالی و الجنوبی و جعلته مقالتین الاولى فی العلم و الثانیه فی کیفیة العمل و قسمة الصفایح و تخطیطها ... و اما کتاب حبش الحاسب و مقالة ابی ریحان و فصل کوشیار و کتاب ابی السمح القرطبی فلم یذکروا احد من هؤلاء العلم بل ذکر العمل متسلماً بصحه تلک الاصول ... و حین انتهینا بالتحلیل فی البرهان ... وجدنا ها تعود الى ثلث مقدمات من کتاب ابلونیوس فی المخروطات فذکرت هذا المقدمات و غیرها التی لایوجد فی الکتب المشهور ... و هذا الکتاب: اذا وصل فیما بین نقطه ما و بین محیط الدائره بخط مستقیم و لم یکن النقطة و الدائره فی سطح واحد. انجام: فقسم المدارات التی فی الکرة فی سطح الصفحة قسمة واحدة و ذلک ما اردنا ان نبین. تمت المقالة الاولى من تسطیح بسیط الکرة و هی رسالة البرهان و لله المنة.