مدخل تاریخ تذکره‌های فارسی

جامع مفیدی (مجلد سوم)

ج ۲، ص ۵۸۵–۵۸۷

تاریخ تذکره‌های فارسی

ج ۲، ص ۵۸۵–۵۸۷
جامع مفیدی (مجلد سوم) از محمد مفید مستوفی بافقی در شرح احوال رجال است (اعم از دیوانیان و مستوفیان و کلانتران و شاعران و هنرمندان و قاضیان و فقیهان و دیگر (اصناف)، و وصف نواحی یزد از لحاظ تاریخی و جغرافیایی و ابنیه و آثار داخل شهر که در میان سالهای ۱۰۸۲-۱۰۹۰ تألیف شده است.
جلد اول این کتاب بتاریخ یزد از عهد اسکندر الی امیر تیمور گورکان، جلد دوم بتاریخ پس از آن تا دوران شاه سلیمان که مؤلف معاصر او بوده است اختصاص دارد. جلد سوم که مشتمل بر پنج مقاله و یک خاتمه است، بکوشش ایرج افشار و بسرمایۀ کتابفروشی اسدی در چاپخانۀ رنگین بسال ۱۳۴۰ بطبع رسیده است، قطع ۱۷ x ۲۳ در ۹۴۲ + بیست و یک صفحه مقدمۀ مصحّح و فهرست مطالب. فصل نهم از مقالۀ ثانیۀ جلد سوم در احوال شاعرانست از مجد همگر فارسی تا محمد باقر زرکش، ولی در فصول دیگر نیز هریک از صاحبان تراجم که طبع موزون داشته‌اند نمونه‌یی از اشعارشان را مذکور داشته است. ترجمۀ مؤلف: بطور مبسوط در مقالۀ پنجم (صفحات ۷۴۲-۸۱۶) همین کتاب بقلم خود او مندرج است و خلاصۀ آن در مقدمۀ کتاب بشرح ذیل مسطورست: «مؤلف از مردم بافق (میان یزد و کرمان) است. جدش موسوم به حبیب اللّه بود و پدرش نجم الدّین محمود بافقی نام داشت (ص ۸۶۶) محمد مفید با توسلات و تشبثات مدت چهار سال در امور دیوانی صاحب مقام شد، بدین صورت که در ۱۰۷۷ بسمت مستوفی اوقاف یزد و در ۱۰۷۹ بنظارت اوقاف آنجا برگزیده شد، در ۱۰۸۱ دست از نظارت اوقاف کشید و به اصفهان رفت، و از طریق فارسی بسوی بصره آمد، و پس از زیارت عتبات با کشتی از بصره در سال ۱۰۸۲ سفر هندوستان اختیار کرد، در شهر بصره بتألیف جامع مفیدی آغاز کرد، نخستین شهر هندوستان که مقر اقامت او قرار گرفت بندر سورت بود، بعدا به دهلی رفت و سپس خود را به حیدرآباد کشانید ( ۱ ) . سفری
به برهانپور رفت (در ۱۰۸۴) و مجددا به دهلی بازگشت (۱۰۸۶)، در صفر ۱۰۸۸ در اوجان بود و خدمت شاهزاده محمد اکبر را دریافت، و لقب «خان سامانی» بدو عطا شد. سال بعد بحضور شاهزادۀ مولتان رسید، در همین شهر بود که در جمادی الاولی ۱۰۹۰ پس از هشت سال که دائما در سفر بود تألیف کتاب جامع مفیدی را بپایان آورد، بنا بر مسطورات «مختصر مفید» که بعد ازین آن را خواهیم شناخت مؤلف در سال ۱۰۹۱ در لاهور بوده و تألیف کتاب مختصر مفید را در آن شهر باتمام رسانیده است. تاریخ وفات وی معلوم نیست، مسلّم است تا ۱۰۹۱ که سال اتمام تألیف مختصر مفید است در حیات بوده است. ایوانف در فهرست نسخ خطی انجمن آسیایی بنگال سال وفات او را ۱۰۷۵ یا ۱۰۹۱ می‌نویسد و بدون تردید وجه اول غلط است» (ص هفتم). تألیفات دیگر وی عبارتست از: ۱ - مختصر مفید، در جغرافیا با الحاق بعضی مطالب تاریخی. ۲ - مجالس الملوک، متضمن بر جداول سلاطین ایران تا سال ۱۰۴۹. (ص هشتم) جلد دوم جامع مفیدی نیز در سال جاری (۱۳۴۲ ش) باهتمام آقای ایرج افشار بطبع رسید.

گزارش اشکال یا پیشنهاد