مدخل تاریخ تذکره‌های فارسی

هفت آسمان

ج ۲، ص ۴۰۸–۴۱۰

تاریخ تذکره‌های فارسی

ج ۲، ص ۴۰۸–۴۱۰
هفت آسمان تألیف مولوی آغا احمد علی احمد در ۱۲۸۵ ه‍. ق. شرحیست در باب مثنویات فارسی و تراجم مختصر گویندگان آنها که در ۱۸۶۹ میلادی (- ۱۲۸۶ ه‍. ق.) شروع شده است. و مؤلف قصد آن داشته که در یک اوج شامل ماهیت مثنوی ذکر نخستین کس از مثنوی‌سرایان و حکیم نظامی امام ایشان و هفت آسمان، هر آسمان مربوط بیکی از بحور هفتگانۀ مثنوی و یک افق تألیف خود را تکمیل گرداند، ولی مرگ ناگهانی امانش نداده و بعلت یک تب
در یک شب مرغ روحش بهفت‌آسمان پرواز گرفته است، و آنچه را که وی از قوت بفعل آورده عبارتست از اوج، و آسمان اول که در باب مثنویات بحر سریع است بر وزن مخزن الاسرار از ۷۸ شاعر و همین یک آسمان با دیباچه‌یی که مؤلف بران نگاشته بسال ۱۸۷۳ میلادی (- ۱۲۹۰ ه‍. ق.) در کلکته با مقدمه‌یی بانگلیسی در ۶ + ۱۷۴ + ۲ صفحه بقطع ۲۳ x ۱۵ بطبع سربی رسیده است. افسوس و هزار افسوس که این کتاب بسیار مفید و ممتع بسبب مرگ ناگهانی مؤلف باتمام نرسید. ترجمۀ مؤلف: آغا احمد علی احمد پسر آغا شجاعت علی در داکا که مردم هند آن را دهاکه نویسند، از توابع بنگال شرقی، در دهم شوال ۱۲۵۵ ولادت یافت. یکی از شعرای وقت عبارت «مظهر علی» را برابر سال ولادت او یافته است. وی پایۀ تحصیلات خود را بجایی رساند که در آغاز جوانی و اوایل عمر بجهت اطلاعات وسیعی که در ادبیات فارسی داشت معروفیت بسزایی پیدا کرد. در ۱۸۶۲ در کلکته مدرسۀ احمدیه را تأسیس کرد، و تا پایان عمر مدیریت آنجا را برعهده داشت. در ۱۸۶۴ بتوصیۀ پروفسور کوول بسمت معلمی فارسی مدرسۀ کلکته منصوب شد، و در ششم ربیع الثانی ۱۲۹۰ درگذشت. (- ۱۸۷۳ م) وی مؤلف مؤید برهان است که دفاعی است از برهان قاطع در مقابل انتقادات میرزا اسد اللّه غالب دهلوی بنام قاطع برهان، و چون غالب کتابی در جواب رسالۀ مزبور نوشت بنام شمشیر تیز، احمد علی رسالۀ دیگری بنام شمشیر تیزتر انتشار داد، و این دو کتاب در کار فرهنگ‌نویسی فارسی درخور ملاحظه است. اثر دیگر او رسالۀ ترانه است که دربارۀ رباعی بحث می‌کند، و این رساله را بلوخمان با مقدمه و حواشی
مفید برای آنکه حق شاگردی وی را ادا کرده باشد در کلکته بسال ۱۸۶۷ بطبع رسانیده است. اثر دیگر وی رسالۀ اشتقاق است که دستور مقدماتی زبان فارسیست، و غیر از این‌ها مقداری از کتب انجمن آسیائی بنگال از قبیل اکبرنامۀ بحری و ویس و رامین بتصحیح وی چاپ شده است. مؤید برهان بسال ۱۸۶۵ در ۴۷۵ صفحه در مظهر العجائب پریس کلکته، و شمشیر تیزتر بسال ۱۸۶۸ در ۱۰۶ صفحه در همان مطبعه چاپ شد. ر ک: «دیباچۀ هفت آسمان و استوری ج ۱ ص ۹۰۵-۹۰۶»

گزارش اشکال یا پیشنهاد