مقالات الشعراء
ج ۲، ص ۲۸۱–۲۸۳
تاریخ تذکرههای فارسی
ج ۲، ص ۲۸۱–۲۸۳
مقالات الشعراء تألیف میر علیشیر قانع تتوی در ۱۱۷۴ ه. ق.
حاوی احوال و آثار مختصر هفتصد و نوزده شاعر فارسیگوی سندی یا مقیم در سند است تا سال تألیف بترتیب حروف الفبا از ملا ابراهیم بندر لاهوری تا میر محمد یونس ارغون، و نام کتاب مادۀ تاریخ اتمام آنست.
مقالات الشعراء دارای تراجمی مختصرست، و غالبا مؤلف بذکر نام و درج یک بیت از هر شاعری اکتفا کرده و در ضمن تراجم بیش از ده دوازده مأخذ مذکور نداشته است. ولی دانشمند معاصر پاکستانی آقای سید حسام الدّین راشدی تذکرۀ مزبور را
حقیقة تکمیل و احیا کرده، و آن را با مقدمۀ جامع و حواشی مفصل و ممتع بهمکاری انجمن ادبی سند (کراچی) در ۱۰۱۸ + ۴۲ + سی صفحه و سی و چهار تصویر تاریخی در سال ۱۹۵۷ میلادی بطبع سربی رسانیده است.
ترجمۀ مؤلف:
مصحح دانشمند در ترجمۀ مؤلف و معرفی آثار دیگر وی سی صفحه در آغاز مقالات الشعراء بقلم آوردهاند، که ذکر آنهمه درینجا موجب اطناب خواهد بود و باجمال سطری چند از آن نقل میشود:
نام مؤلف غلام علیشیر است و سلسلۀ نسبش به قاضی سید شکر اللّه شیرازی میپیوندد، که در عهد شاه بیگ ارغون (۹۲۷-۹۲۹) از شیراز به سند رفته است.
قانع بسال ۱۱۴۰ در تته ولادت یافت، و نزد دانشمندان عصر درس خواند، از دوازدهسالگی بشعر گفتن آغاز کرد، و در ۱۱۵۵ نزد میر حیدر الدّین ابو تراب کامل قواعد سخن آموخت، نخست مظهری تخلص میکرد، و بعدا قانع را پسندید.
قانع در زمان میان غلام شاه کلهوره والی سند (۱۱۷۰-۱۱۸۶) بشغل - تاریخنویسی این خاندان در ۱۱۷۵ گماشته شد، و بنوشتن دو تاریخ یکی به نثر و یکی بنظم در بحر متقارب دست زد، ولی پس از یکی دو سال بعللی که معلوم نیست ازین کار سرباز زد و ترک ملازمت کرده به تته بازگشت، و در ۱۱۸۰ درین شهر مشغول تألیف تحفة الکرام شد.
وی در عمر خود جز سفر سورت و کچهه و احمدآباد و جوناگره بهیچ طرفی نرفت، و اکثر ایام عمر خود را در تته بسر برد، و بتألیف و تصنیف پرداخت، و چهل و سه اثر از نظم و نثر از خود بجا گذارد، بعضی ازین آثار بطبع رسیده که از آن جمله است: مقالات الشعراء، و مثنویات، و قصاید قانع، و تحفة الکرام، و بوستان بهار معروف به مکلینامه.
قانع یکبار هشت هزار بیت از اشعار ابتدائی خود را بدریا انداخت، و ازآنپس تا حدود سی هزار بیت دیگر سرود، و در سال ۱۲۰۳ درگذشت.
نمونۀ شعرش اینست
از مثنوی قضا و قدر در صفت کشمیر:
گر آید فی المثل مه در زمینش کند گلچین غلط با یاسمینش
در صفت هند و نغمهنوازان هند:
به پاکوبیّ رقاصان مهوش فتد نظّاره را نعل اندر آتش
صلای بادهنوشی اندرو عام بود خورشید آنجا صورت جام
***