ابو یوسف قاضی- یعقوب بن ابراهیم
ج ۷، ص ۳۲۱–۳۲۲
ریحانة الادب
ج ۷، ص ۳۲۱–۳۲۲
ابو یوسف قاضی- یعقوب بن ابراهیم
- بن حبیب بن سعد بن حبته انصاری، از اکابر و مشاهیر فقهای حنفیّه میباشد که حافظ حدیث بود، از اکثر فقهای وقت کسب مراتب علمیّه نمود، اخیرا ملازمت ابو حنیفه را اختیار و در فقه و متعلّقات آن بر وی تتلمذ کرد و در عمل برأی و استحسان تابع وی شد. وی نخستین کسی است که موافق مذهب ابو حنیفه تألیف کتاب نمود، اقوال و اجتهادات او را در تمامی نواحی انتشار داد و در اغلب موارد مخالفت هم داشته و اخیرا هیجده سال در عهد مهدی و هادی و هارون الرشید قاضی القضاة بغداد شد و بهمین جهت به ابو یوسف قاضی شهرت یافت. او نخستین کسی است که این مقام را حیازت نمود، چنانچه اولین کسی بوده که امتیاز خاصی مابین لباس عالم و عامی مقرّر داشت. در هریک از ادب قاضی و بیع و حدود و خراج و زکوة و صلوة و صید و ذباحه و فرائض و وصایا و وکالت و مانند اینها کتابی تألیف داده و کتاب خراج او که در فقه حنفی و بامر هارونش تألیف داده در قاهره و ترجمه فرانسوی آن نیز در پاریس بطبع رسیده است.
وفات ابو یوسف در ربیع الثانی یکصد و هشتاد و دویم هجرت در شصت و نه سالگی
در بغداد واقع گردید، احمد بن حنبل و بعضی دیگر از اکابر وقت نیز از تلامذه وی بودهاند. از فتاوی ابو یوسف است:
۱- دو سال بودن اکثر حمل ۲- کفایت کردن تکبیرة الاحرام نماز بهر لفظی که مشعر بر کبر باشد مثل اللّه کبیر- اللّه الکبیر- الکبیر اللّه و مانند آنها و لازم نیست که بلفظ اللّه اکبر باشد ۳- قرائت حمد در نماز حتمی نبوده و فقط مقدار سه آیه از قرآن خواندن کافی است ۴- جواز وضو گرفتن با شراب خرمای پخته در صورت نبودن آب و نظیر اینها.
(ص ۱۴۲ ج ۲ ع و ۲۸۸ ج ۱ مه و ۴۶۱ ج ۲ کا و اطلاعات متفرقه)