مفجع- محمد بن عبد اللّه
ج ۵، ص ۳۵۷
ریحانة الادب
ج ۵، ص ۳۵۷
مفجع- محمد بن عبد اللّه
- یا محمد بن احمد بن عبد اللّه، کاتب بصری، ابو عبد اللّه الکنیة، مفجّع الشّهرة و اللّقب، شیعی امامیّ المذهب، از وجوه و اعیان نحویّین و اهل لغت و حدیث و شعر و ادب، شاعری است صحیح العقیدة و جلیل القدر، اشعار بسیاری در مراثی اهل بیت عصمت ع گفته و در همه آنها اظهار توجّع و تفجّع بر مصائب ایشان نموده و لقب مفجّع نیز بهمین جهت بوده است که بصیغه اسم فاعل یا مفعول از باب تفعیل هردو صحیح و بمعنی دردمندکننده یا شده است و خودش نیز در بعض اشعارش گوید:
ان یکن قیل لی المفجع نبزا فلعمری انا المفجع هما
بسیاری از اشعار او در کتاب مناقب ابن شهرآشوب مذکور است و قصیده فاخری در قصّه ردّ شمس برای حضرت امیر المؤمنین ع گفته و قصیده دیگری در تشبیه آن حضرت بانبیا انشا کرده و قصیده اشباهاش موسوم داشته است.
مفجّع از ثعلب نحوی (متوفی بسال ۲۹۱ ه ق- رصا) درس خوانده و حسین بن خالویه نحوی (متوفی بسال ۳۷۰ ه ق- شع) نیز از وی روایت میکند. از آثار او است:
۱- اشعار الجواری ۲- الاعراب ۳- الترجمان فی معانی الشعر که در رشته خود بیسابقه است ۴- سعادة العرب ۵- الشجر و النبات ۶- عرائس المجالس ۷- قصیدة الاشباه که ذکر شد ۸- قصیدة رد الشمس که نیز ذکر شد ۹- المنقذ فی الایمان و غیر اینها. وفات مفجّع در سال سیصد و بیست تمام و یا بیست و هفتم هجرت بوده است.
(ص ۲۴۳ هب و سطر ۷ ص ۵۵۵ ت و ۱۱۶ لس و ۱۹۰ ج ۱۷ جم و ۳۷۷ عم و متفرقات ذریعه و غیره)