فروغی
ج ۴، ص ۳۳۱–۳۳۲
ریحانة الادب
ج ۴، ص ۳۳۱–۳۳۲
فروغی
میرزا عباس بن موسی- بسطامی، از شعرای نامی ایرانی قرن سیزدهم هجرت میباشد که نخست مسکین تخلّص داشته و اخیرا بجهت انتساب بامیرزاده فروغ الدولة به فروغی تخلّص میکرد. ملّخص آنچه در ظهر دیوانش در شرح حال او نگارش یافته این است که در آغاز دولت فتحعلی شاه قاجار از موطن خود بسطام بتهران رفته و همّت بنظم شعر برگماشت و با آنهمه بیسوادی که داشته در نهایت فصاحت بود، چون تکمیل شعر بیخط و کتابت صورت امکانی نداشت برای یاد گرفتن اصول خط چندان رنج برد که سین را از شین و حامیم را از یاسین باز دانست و
نوشتن حروف هجا را آشنا گردید و پیوسته باین بیت حکیم سنائی تمثل میکرده است:
اگر بودی کمال اندر نویسائی و خوانائی چرا آن قبله کل، نانویسا بود و ناخوانا
در خدمت امیرزاده مذکور تربیت یافت تا رفتهرفته حلاوت اشعارش مشهور شد و در این حال قدم بجاده عرفان گذاشت و مانند منصور، انا الحق بزبان میآورد پس مردم درباره او مختلف شدند، بعضی مرید شیطانش گفته و جمعی مست باده محبتش خواندند، او نیز نه از شنعت ایشان نفرتی داشت و نه از ارادت آنان مسرتی بخود راه میداد. در عهد فتحعلی شاه و محمد شاه و ناصر الدین شاه با غزلسرائی میگذرانید تا آنکه روزی سخن از خودستائی و دعوی خدائی او بعرض ناصر الدین شاه رسید و امر همایونی باحضارش صادر گردید او نیز بعد از آستانبوسی شدیدا انکار کرد و گفت من هفتاد سال دویدم تا حال بسایه خدا رسیدم من کجا و این هذیان کجا. در اثر آن لطیفه مورد انعام و تحسین و صله و آفرین شاهنشاهی شد و همواره ستایش آن شاه جمجاه را مینگاشته تا در سال هزار و دویست و هفتاد و چهارم هجری قمری درگذشت و از اشعار او است:
دادیم بیک جلوه رویت دل و دین را تسلیم تو کردیم همان را و همین را
میدید اگر لعل ترا چشم سلیمان میداد در اوّل نظر، از دست نگین را
گر ساکن آن کوی شود جان فروغی بیرون کند از سر، هوس خلد برین را
دیوان غزلیّات او در آخر دیوان قاآنی در تهران چاپ سنگی شده است.