صعلوکی سهل بن محمد بن سلیمان
ج ۳، ص ۴۴۵–۴۴۶
ریحانة الادب
ج ۳، ص ۴۴۵–۴۴۶
صعلوکی سهل بن محمد بن سلیمان
- بن محمد بن سلیمان بن هارون بن موسی عجلی نیشابوری، صعلوکیّ الشهرة، ابو الطیب الکنیة، فقیه شافعی متکلّم ادیب مفتی نیشابور، علم و فضل و دیانت او مسلّم و مرجع استفاده فقهای نیشابور بود. در مجلس درس او زیاده بر پانصد دوات برای نگارش بیانات او حاضر میکردند. در محرّم سال سیصد و هشتاد و هفت یا اول سال چهارصد و دویم هجرت درگذشت، وقتیکه پدرش محمد بن سلیمان که او نیز مفتی نیشابور بوده وفات یافت ابو النصر بن عبد الجبّار در تسلیت وی بنگاشت:
من مبلغ شیخ اهل العلم قاطبة علی رسالة محزون و اواه
اولی البرایا بحسن الصبر ممتحنا من کان فتیاه توقیعا عن اللّه
اما پدر سهل، محمد، اصفهانیّ الاصل و الولادة، صعلوکیّ الشهرة، ابو سهل الکنیة، نیشابوریّ المسکن و المدفن نیز از اکابر علمای عامّه و فقیه شافعی مفسّر متکلّم محدّث ادیب نحوی شاعر عروضی کاتب و وحید زمان خود بود، از ابو اسحق مروزی تفقّه نمود، در تمامی علوم متداوله متبحّر شد، پس ببصره رفته و چندین سال در آنجا تدریس نمود، چند سال دیگر در اصفهان اقامت کرده و عاقبت بنیشابور رفت و مدرّس و مفتی و مرجع
[۱] - صعلوکی- بضم اول منسوب است بصعلوک (بمعنی فقیر) و ابن خلکان هم در شرح حال سهل بن محمد مذکور ذیل، از سمعانی فقط همینقدر نقل کرده و بس، دیگر از وجه این لقب چیزی نگفته است.
استفاده فقهای آنجا گردید. صاحب بن عبّاد میگفته است که ابو سهل صعلوکی نظیر خود را ندیده و ما هم ماننده او را نخواهیم دید. در خزینة الاصفیا گوید: ابو سهل صعلوکی در شریعت و طریقت امام وقت و یگانه روزگار بود، با بسیاری از مشایخ مصاحبت داشت و همهشان بولایت وی متّفق بودند، بسماع شائق بوده و وجد مینمود. حکم سماع را از وی سؤال کردند گفت برای اهل حقیقت مستحب، برای اهل علم مباح، باهل فجور و شهوات نفسانیّه مکروه است.
وفات ابو سهل بسال سیصد و شصت و هشتم یا نهم هجرت در هفتاد و سه سالگی در نیشابور واقع شد و بنابر قول ثانی هریک از دو جمله: هادی و الاسهل صعلوک- ۳۶۹ و ولی الاولیا ابن سلیمان- ۳۶۹ مادّه تاریخ وفات او است.
(ص ۳۷۷ ج ۲ نی و ۲۹۵۳ ج ۴ س و ۲۳۶ ج ۱ و ۳۳ ج ۲ کا و ۳۲۵ ت و ۲۰۴ ج ۲ خه)