صاحب الحدائق الناضرة
ج ۳، ص ۳۶۰–۳۶۱
ریحانة الادب
ج ۳، ص ۳۶۰–۳۶۱
صاحب الحدائق الناضرة
(فی احکام العترة الطاهرة) شیخ یوسف بن احمد بن ابراهیم بن حاج احمد بن صالح بن احمد بن عصفور- بحرانی، درازیّ الاصل، ما حوزیّ المولد و المسکن، عالمی است ربّانی، فقیه جلیل، محدّث نبیل، محقّق مدقّق، علّامه متبحّر، عابد زاهد متدیّن متخلّق بمکارم اخلاق، در مراتب علمی و عملی وجودت سلیقه شهره آفاق. با آقای بهبهانی سالف الترجمة و نظائر وی معاصر بود، مسلکی متوسط خالی از افراط و تفریط مابین اخباری و اصولی داشت و استاد صاحب ریاض و از مشایخ روایت سید مهدی بحر العلوم میباشد. مصنّفات او در غایت جودت و متانت، دارای تمام فصاحت و بلاغت، محل توجه و رغبت اکابر علما و اعاظم فقها میباشند:
۱- اجوبة المسائل البحرانیة ۲- اجوبة المسائل البهبهانیة ۳- اجوبة المسائل الشیرازیة ۴- اجوبة المسائل الکازرونیة ۵- الاربعون حدیثا فی فضائل امیر المؤمنین ع که از کتب اهل سنت استخراج شده ۶- الاسلام و الایمان و انه اقرار باللسان و اعتقاد بالجنان و عمل بالارکان ۷- اعلام القاصدین الی مناهج اصول الدین ۸- انیس الخاطر یا انیس المسافر که در ذیل بنام جلیس الحاضر مذکور است ۹- تدارک المدارک فی ما هو غافل عنه و تارک که حاشیه مدارک الاحکام است ۱۰- جلیس الحاضر و انیس المسافر یا انیس الخاطر و جلیس المسافر یا انیس المسافر و جلیس الخواطر که بمنزله کشکول و فوائد بسیار متنوعه را حاوی و در بمبئی چاپ شده است ۱۱- الجمع بین فاطمیتین که در ذیل بنام صوارم مذکور است ۱۲- حاشیه شرح شمسیه قطب الدین رازی ۱۳- حاشیه مدارک الاحکام که بنام تدارک مذکور شد ۱۴- الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة که فقه استدلالی بوده و اغلب ابواب فقهیه را حاوی و در موضوع خود بینظیر و محل استفاده اکابر بوده و در تبریز در شش مجلد بزرگ چاپ سنگی شده است ۱۵- الدرر النجفیة فی الملتقطات الیوسفیة که در تهران چاپ سنگی شده است ۱۶- سلاسل الحدید فی تقیید ابن ابی الحدید ۱۷- الشهاب الثاقب فی بیان معنی الناصب و ما یترتب علیه من المطالب ۱۸- الصوارم القاصمة فی الجمع بین فاطمیتین که موافق شیخ حر عاملی جمع مابین دو زن فاطمیه را جایز ندانسته بلکه عقد جاری را نیز باطل میداند ۱۹- کشکول که بنام جلیس مذکور شد ۲۰- لؤلؤة البحرین فی الاجازة لقرنی العین که در ایران چاپ شده و اجازه مبسوطی است که بشیخ خلف بن عبد علی و شیخ حسن بن شیخ محمد داده و تمامی مشایخ اجازه خود را با شرح حال ایشان از زمان خود تا صدر اول نگارش داده است ۲۱- معراج النبیه فی شرح من
لا یحضره الفقیه ۲۲- النفحات الملکوتیه فی الرد علی الصوفیة و غیر اینها.
وفات صاحب حدائق روز شنبه چهارم ربیع الاول هزار و صد و هشتاد و ششم یا هشتم یا نهم هجرت در کربلای معلّی واقع شد، شیخ محمد علی مشهور بابن سلطان غسلش داد، آقای بهبهانی سالف الترجمة با جمعی کثیر خارج از حدّ و احصا بجنازهاش نماز خواند و در رواق مطهّر حضرت سید الشّهدا ارواح العالمین له الفدا نزدیک قبور شهدا مدفون گردید. در نخبة المقال در مدّت عمر و تاریخ وفات او گوید:
و یوسف بن احمد البحرانی شیخ جلیل قدوة الاعیان
له حدائق قد استوفی الخبر و بعد «عد» قبضه «لنا ظهر»
کلمه «عد» بحساب ابجدی- ۷۴ و جمله «لنا ظهر»- ۱۱۸۶.
مخفی نماند که شرح حال شیخ احمد بن ابراهیم پدر صاحب حدائق و شیخ محمد بن احمد و شیخ عبد العلی بن احمد برادران او و شیخ حسین بن محمد بن احمد برادرزاده او را کلا بعنوان بحرانی نگارش دادهایم. دراز و ماحوز دو قریه از قراء بحرین است، صاحب حدائق متوطّن دراز، محل تولد و توطّن خود و پدرش ماحوز بوده و بحرین نیز در اوّل کتاب مذکور افتاده است.
(نی و ۱۷۲ هب و ۷۷۳ ت و ۳۸۷ مس و مواضع متفرقه از ذریعة و غیره)