مدخل ریحانة الادب

حموئی [ابراهیم بن سعد الدین محمد بن مؤید ابی بکر]

ج ۲، ص ۷۵–۷۷

ریحانة الادب

ج ۲، ص ۷۵–۷۷
حموئی [ابراهیم بن سعد الدین محمد بن مؤید ابی بکر] ابراهیم بن سعد الدین محمد بن مؤید ابی بکر بن محمد بن حمویة بن محمد، جوینی معروف بحموئی و ابن حمویه، از بزرگان علمای عامّه و حفّاظ و محدّثین ایشان است، چنانچه هریک از پدر و جدّ ابراهیم و اکثر افراد این‌ [۱] - حموئی- بفتح اول و ضم و تشدید ثانی، منسوب بحمویه (بهمان حرکة) میباشد که دیهی است در ناحیه غوطه دمشق و هم‌نام شخصی بوده در حدود قرن چهارم و پنجم هجرت که علما و محدثین و عرفا و دیگر مردان نامی از خانواده وی (که از خانواده‌های قدیم هستند) برخاسته و هریک از ایشان بجهت انتساب باو، بحموئی معروف است اینک بعضی از ایشان تذکر داده میشود و اینکه در کلمات بعضی از اجله، بعضی از افراد این خانواده را بجوینی نیز موصوف دارند گویا بجهت انتساب اصل این سلسله و یکی از اجدادشان ببلاد جوین بوده است.
خانواده حموئی، از اعاظم علما و عرفا میباشند. شیخ ابراهیم کثیر الروایة و در طبقه علّامه حلّی و معاصرین وی بوده و علاوه بر علمای عامّه، از محقّق اوّل و پسر عمویش یحیی بن سعید و از ابن طاوس و خواجه نصیر طوسی و شیخ یوسف بن مطهر والد ماجد علّامه حلّی و دیگر اکابر علمای شیعه امامیّه نیز روایت کرده است، گویا بهمین جهت و یا باستناد پاره‌ای احادیث مرویّه در کتاب او است که صاحب ریاض العلماء و بعضی دیگر بشیعه بودنش معتقد بوده‌اند، غافل از اینکه موافق تصریح بعضی از اجلّه، در چندین جا از کتاب خود بخلافت خلفا تصریح و بنقل فضائل ایشان پرداخته است. شیخ ابراهیم تألیفات سودمند بسیاری دارد که بین الفریقین مشهور و اشهر از همه کتاب فرائد السمطین فی فضائل المرتضی و البتول و السبطین است که سمط اوّل آن مخصوص باخبار فضائل امیر المؤمنین ع بوده و سمط دیگرش فقط در مناقب سائر ائمّه اطهار و خانواده عصمت و طهارت میباشد، از تألیف آن بسال هفتصد و شانزدهم هجرت فراغت یافته و در سال ۷۲۲ ه قمری (ذکب) در هفتاد و هشت سالگی در عراق درگذشت. در روضات گوید: احتمال قوی هست که شیخ ابراهیم صاحب ترجمة، بقرینه وحدت اسم و نسب و طبقه و غیره همان شیخ ابراهیم بن سعد الدین محمد بن ابی المفاخر مؤیّد بن ابی بکر بن ابی الحسن محمد بن عمر بن علی بن محمد بن حمویه حموئی صوفی باشد که در بعض مواضع بتشیّع منسوب بوده و اسلام آوردن غازان شاه برادر شاه خدابنده را نیز بدو منتسب دارند که در چهارم شعبان ۶۹۴ ه ق در درب قصر خود در مقام لار دماوند مجلس بزرگی تشکیل داد، غسل کرد، لباس شیخ سعد الدین حموئی پدر شیخ ابراهیم را پوشید، بشرف اسلام مشرّف شد و جمعی وافر از ترک نیز بجهت اسلام آوردن پادشاه‌شان بقبول آن دین مقدّس متفخر گردیدند و ایشانند که بترکمان نامیده شدند. شرح حال سعد الدین محمد مذکور را نیز بعنوان سعد الدین حموئی نگارش خواهیم داد. چنانچه در بالا نگارش یافت، حموئی گفتن شیخ ابراهیم بلکه دیگر افراد این خانواده بجهت انتساب بجدّ عالیشان حمّویه بوده و یا با احتمال بعید بجهت انتساب به دیه‌
حمویه نام از غوطه دمشق است لکن ظاهر روضات آنکه حمّوئی گفتن فقط بجهت اوّل است نه بجهت انتساب به دیه مذکور زیرا که ایشان از اهل جوین هستند و بهرحال حموئی گفتن بجهت نسبت ببلده حمی یا حماة نیست که در آن حموی گویند چنانچه در زیر مذکور خواهد شد. اما حموینی گفتن شیخ ابراهیم که حرف پنجمین آن نون و آخرش نیز حرف یا باشد، چنانچه در هدیة الاحباب همینطور نوشته شده، اصلا مأخذی ندارد و منافی قاعده نسبت است و شاید از اغلاط چاپخانه باشد. (صد و نی و ص ۱۲۷ هب و ۴۹ ت و ۴۵۸ ج ۵ اعیان الشیعه و ۶۷ ج ۱ کمن)

گزارش اشکال یا پیشنهاد